ตีเมืองทวายและตะนาวศรี พ.ศ. 2136

ล้อมเมืองทั้งสอง

ต้นปี ค.ศ. 1593 เมืองตะนาวศรีต้านทานได้ราว 15 วันก่อนแตก ส่วนทวายถูกล้อมราว 20 วันจึงยอมแพ้ ทั้งสองเมืองยอมกลับมาขึ้นกับกรุงศรีอยุธยาเหมือนในอดีต

เจ้าพระยาจักรียังยึดเมืองมะริดซึ่งเป็นเมืองท่าปากแม่น้ำตะนาวศรีได้ พร้อมเรือจำนวนมาก แล้ววางกำลังรักษาตะนาวศรีไว้ จากนั้นเดินทัพบกขึ้นเหนือไปสมทบที่ทวาย ส่วนพระยาเทพอรชุนคุมกองเรือไปช่วยทางทะเล

ศึกทางเรือ

ฝ่ายหงสาวดีส่งกองเรือราว 200 ลำ ทหารราว 10,000 คนลงมาช่วย แต่มาไม่ทัน กองเรือสยามที่เข้ามาทั้งจากทางเหนือและทางใต้ปิดล้อมไว้ เรือพม่าจมและเกยฝั่งจำนวนมาก นายทัพเรือคนหนึ่งเสียชีวิต และอีกราว 500 คนถูกจับ

ส่วนกองทัพบกที่ยกมาจากเมาะตะมะถูกซุ่มโจมตี นายทัพพม่าถูกจับไปถึง 11 คน

ความสำคัญ

การได้ทวาย ตะนาวศรี และมะริด ทำให้กรุงศรีอยุธยาเปิดทางออกทะเลฝั่งตะวันตกได้อีกครั้ง พ่อค้าต่างชาติมักเดินเรือเข้าแม่น้ำตะนาวศรีแล้วข้ามเขามายังกรุงศรีอยุธยา ไม่นานหลังจากนั้นหัวเมืองมอญอย่างเมาะลำเลิงก็หันมาสวามิภักดิ์ ซึ่งเป็นบันไดไปสู่การบุกหงสาวดี

อ่านเส้นทางบนแผนที่

เส้นบนแผนที่แสดงทางทัพเจ้าพระยาจักรีจากกรุงศรีอยุธยาไปตะนาวศรี มะริด แล้วขึ้นเหนือไปทวาย แหล่งที่ใช้ไม่ได้ระบุช่องทางข้ามเทือกเขาตะนาวศรี เส้นช่วงแรกจึงแสดงเพียงทิศทาง และจุดเมืองตะนาวศรีเป็นตำแหน่งโดยประมาณของตัวเมืองปัจจุบัน