วัดใหญ่ชัยมงคล (วัดป่าแก้ว) วัดแห่งชัยชนะในความทรงจำของสมเด็จพระนเรศวร

เจดีย์ชัยมงคล สร้างสมัยไหนกันแน่

คำอธิบายที่คุ้นเคยที่สุดมาจากสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ในหนังสือพระพุทธเจดีย์สยาม ว่าเจดีย์ประธานสร้างในรัชกาลพระนเรศวรเพื่อฉลองชัยชนะ จึงเรียกว่าเจดีย์ชัยมงคล และวัดได้ชื่อว่าวัดใหญ่ชัยมงคล แต่พระราชพงศาวดารไม่ได้บันทึกการสร้างไว้ บางฝ่ายจึงอธิบายว่าพระองค์อาจบูรณะขยายเจดีย์เดิมให้ใหญ่ขึ้น

ใน พ.ศ. 2567 รศ.ดร.รุ่งโรจน์ ภิรมย์อนุกูล แห่งมหาวิทยาลัยรามคำแหง เสนอว่าเจดีย์น่าจะสร้างในรัชกาลพระรามาธิบดีที่ 1 หรือก่อนสถาปนากรุงด้วยซ้ำ เพราะรูปทรงคล้ายเจดีย์วัดพระแก้ว สรรคบุรี เจดีย์จำลองที่มุมลานคล้ายเจดีย์สำริดจำลองที่พบในสุพรรณบุรี และองค์ระฆังที่กลวงลงไปถึงบัลลังก์ก็คล้ายเทคนิคยอดปรางค์รุ่นเก่า

ท่านยังตั้งคำถามว่า หลังสงครามต่อเนื่องตั้งแต่ พ.ศ. 2091 ประชากรลุ่มเจ้าพระยาลดลงมาก และยังต้องเกณฑ์คนไปรบต่อ จะหาแรงงานมหาศาลมาสร้างเจดีย์ขนาดนี้ได้อย่างไร ข้อถกเถียงนี้ยังไม่มีข้อยุติ

ที่นี่ในแต่ละยุค

วัดนี้ผ่านทั้งยุครุ่งเรือง ยุคร้าง และการกลับมามีชีวิตอีกครั้ง ลองไล่ดูตามยุคบนแผนที่

• แรกสร้างกรุง (พ.ศ. 1893–2031): วัดป่าแก้วเกิดขึ้นในรัชกาลพระเจ้าอู่ทอง เป็นสำนักของคณะสงฆ์สายลังกา
• สมัยพระนเรศวร (พ.ศ. 2091–2148): สมเด็จพระพนรัตน์ทูลขออภัยโทษแม่ทัพหลังยุทธหัตถี วิหารพระพุทธไสยาสน์เชื่อว่าสร้างในรัชกาลนี้ และตามคำอธิบายดั้งเดิม เจดีย์ชัยมงคลก็สร้างหรือขยายในยุคนี้
• สมัยพระนารายณ์ (พ.ศ. 2199–2231): ยังเป็นวัดสำคัญนอกพระนคร แผนที่ของแกมป์เฟอร์ ค.ศ. 1690 ที่ทำไม่นานหลังรัชกาลนี้ ระบุชื่อวัดว่า Tiampiatay ซึ่งมาจากชื่อวัดเจ้าพระยาไท
• เสียกรุงครั้งที่ 2 (พ.ศ. 2310): วัดถูกข้าศึกปล้นทำลาย และถูกทิ้งร้างไปพร้อมกับพระนคร
• วันนี้: พระสงฆ์กลับมาจำพรรษาเมื่อ พ.ศ. 2500 พระพุทธไสยาสน์ได้รับการปั้นซ่อมใน พ.ศ. 2508 และมีการสร้างพระอุโบสถใหม่บนฐานเดิมราว พ.ศ. 2522

สิ่งที่ควรดู

เดินชมได้ครบในเวลาราวหนึ่งชั่วโมง จุดที่ไม่ควรพลาดมีดังนี้

• เจดีย์ชัยมงคล: ทรงระฆังบนฐานสี่เหลี่ยมยกสูง มีเจดีย์องค์เล็กที่มุมทั้งสี่ บันไดด้านตะวันออกพาขึ้นสู่ลานและช่องเข้าห้องภายในองค์เจดีย์
• พระพุทธรูปรอบเจดีย์: แนวระเบียงคดเหลือเพียงฐานเสา ด้านในมีพระพุทธรูปปิดทองที่สร้างใหม่เรียงเป็นแถว แทนองค์เดิมที่สูญหายไป
• พระพุทธไสยาสน์: พระนอนสีขาวในซากวิหาร องค์เดิมเสียหายจากการลักลอบขุดหาของมีค่าจึงปั้นซ่อมใหม่ ผู้คนนิยมนำผ้ามาห่มถวาย
• พระอุโบสถ: ประดิษฐานพระพุทธชัยมงคล พระพุทธรูปที่ชาวอยุธยาเคารพนับถือมาก
• พระตำหนักสมเด็จพระนเรศวร: อยู่ด้านหลังวัด ประดิษฐานพระบรมรูปให้ประชาชนสักการะ เป็นสิ่งก่อสร้างสมัยใหม่ ผู้มาสักการะนิยมนำรูปปั้นไก่ชนมาถวาย

การเดินทางและเที่ยวชม

จากวงเวียนเจดีย์วัดสามปลื้มบนถนนโรจนะ ให้เลี้ยวลงทางใต้ตามถนนสาย 3059 วัดจะอยู่ทางฝั่งตะวันออก นั่งรถตุ๊กตุ๊กหรือปั่นจักรยานจากเกาะเมืองก็สะดวก

ที่นี่เป็นวัดที่มีพระสงฆ์จำพรรษา ไม่ใช่เพียงโบราณสถาน ควรแต่งกายสุภาพและสำรวม วัดจัดงานประเพณีอยู่เสมอ เช่น ตักบาตรเทโวโรหณะหลังออกพรรษา ซึ่งพระสงฆ์จะเดินลงจากเจดีย์มารับบาตร