เที่ยว-กิน ตามรอยพระนเรศวร

ตลาดเก่าคู่ชุมชนหัวรอ อยู่ใกล้วังจันทรเกษมจนเดินถึงกันได้ ปัจจุบันสำนักงานทรัพย์สินพระมหากษัตริย์ดูแลการบริหารตลาด และในปี 2568 เทศบาลกับจังหวัดมีโครงการปรับภูมิทัศน์คลองมหาชัยบริเวณตลาดให้เป็นแหล่งท่องเที่ยววิถีชุมชน เหมาะแวะหาอาหารเช้าก่อนเข้าชมวังหน้า

เจ้าของร้านเริ่มขายก๋วยเตี๋ยวบนเรือตั้งแต่อายุ 17 ปี และทำต่อเนื่องมากว่า 50 ปี ก่อนย้ายขึ้นมาเปิดร้านบนบก น้ำซุปแบบต้มยำใส่หมูสับ หมูแดง หรือลูกชิ้นปลา โรยถั่วลิสง ร้านอยู่ในรายชื่อมิชลินไกด์ประเทศไทยฉบับ 2026 รับเฉพาะเงินสด

ร้านก๋วยเตี๋ยวเนื้อที่เจ้าของเริ่มขายราว พ.ศ. 2504 และย้ายมาอยู่ทำเลริมถนนปัจจุบันราว พ.ศ. 2520 เลือกได้ทั้งเนื้อเปื่อย เอ็น เครื่องใน และลูกชิ้น อยู่ในมิชลินไกด์ฉบับ 2026 ช่วงเที่ยงอาจต้องรอคิว และรับเฉพาะเงินสด

ร้านมื้อกลางวันของคนอยุธยามากว่า 50 ปี มิชลินไกด์ระบุว่าร้านใช้ลูกชิ้นราววันละ 100 กิโลกรัม มีทั้งเนื้อสดลวกและเนื้อตุ๋น เครื่องปรุงอย่างน้ำส้มพริกก็ทำเอง อยู่ในมิชลินไกด์ฉบับ 2026

ร้านก๋วยเตี๋ยวเรือของครอบครัวที่สืบทอดมาถึงรุ่นที่สามและขายมากว่า 5 ทศวรรษ ได้รางวัลบิบ กูร์มองด์ ในมิชลินไกด์ประเทศไทยฉบับ 2026 ชามเล็กจึงมักสั่งกันคนละหลายชาม มีที่จอดรถและรับเฉพาะเงินสด อยู่ไม่ไกลจากวัดมหาธาตุ

ก๋วยเตี๋ยวไก่ฉีกน้ำซุปต้มยำ เนื้อไก่นุ่ม เลือกเพิ่มตีนไก่ตุ๋นได้ เหมาะเป็นมื้อเช้าหรือกลางวัน ได้รางวัลบิบ กูร์มองด์ ในมิชลินไกด์ฉบับ 2026 ร้านอยู่ฝั่งเหนือของคลองเมือง ไม่ไกลจากวัดหน้าพระเมรุ

เชื่อกันโดยทั่วไปว่าเป็นที่ประสูติของสมเด็จพระนเรศวรเมื่อ พ.ศ. 2098 และเป็นที่ประทับเมื่อพระองค์ครองเมืองพิษณุโลก ซากฐานอาคารถูกพบอีกครั้งเมื่อ พ.ศ. 2535 ระหว่างก่อสร้างอาคารเรียน กรมศิลปากรประกาศเขตโบราณสถานใน พ.ศ. 2537 และโรงเรียนย้ายออกไปใน พ.ศ. 2548 เพื่อเปิดทางให้การบูรณะ ปัจจุบันมีศูนย์ประวัติศาสตร์และศาลสมเด็จพระนเรศวรในพื้นที่เดียวกัน (ข้อมูลปี 2569 ระบุว่าศูนย์ประวัติศาสตร์เปิดวันอังคารถึงอาทิตย์ 09.00–16.00 น. เวลาอาจเปลี่ยนได้)

ราว พ.ศ. 2456 มีการพบซากเจดีย์เก่าที่นี่ และสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงสันนิษฐานว่าเกี่ยวข้องกับสงครามยุทธหัตถี พ.ศ. 2135 ต่อมาสร้างพระเจดีย์องค์ใหม่ครอบซากเดิมพร้อมพระบรมรูปบนหลังช้างศึก เปิดเมื่อ พ.ศ. 2502 งานอนุสรณ์ดอนเจดีย์จัดเป็นประจำทุกปี ครั้งที่ 67 เปิดเมื่อ 18 มกราคม 2569 ส่วนตำแหน่งสนามรบจริงยังเป็นข้อถกเถียง

อีกหนึ่งจุดที่มีผู้เสนอว่าอาจเป็นสนามรบยุทธหัตถี อยู่ห่างจากอนุสรณ์ที่สุพรรณบุรีไปทางตะวันตกเฉียงใต้ราว 85 กิโลเมตร กรมศิลปากรขุดค้นเมื่อ พ.ศ. 2525 พบโครงกระดูกคน กระดูกช้าง และดาบ แต่ใน พ.ศ. 2531 กรมศิลปากรระบุว่าเจดีย์ที่นี่เป็นของสมัยทวารวดี ปัจจุบันมีอนุสรณ์สถานที่เปิดเมื่อ พ.ศ. 2546 นักท่องเที่ยวจึงได้เห็นอีกด้านหนึ่งของข้อถกเถียงเรื่องที่ตั้งสนามรบ

ช่องเขาบนพรมแดนไทย–เมียนมาที่เป็นเส้นทางเดินทัพหลักระหว่างสองอาณาจักรในสมัยอยุธยา ทัพหงสาวดีใช้ทางนี้ตั้งแต่สงคราม พ.ศ. 2091 ที่สมเด็จพระศรีสุริโยทัย พระอัยกีของพระนเรศวร สิ้นพระชนม์ และฝ่ายสยามก็เคยใช้ยกทัพออกไปเช่นกัน อนุสรณ์สถานที่อำเภอพนมทวนก็สร้างขึ้นโดยอ้างถึงวาระ 400 ปีที่สมเด็จพระนเรศวรยกทัพผ่านด่านนี้ไปตีพม่า ด่านอยู่ติดชายแดน ควรตรวจสอบสถานการณ์และระเบียบการผ่านแดนก่อนเดินทาง

อำเภอชายแดนทางเหนือของเชียงใหม่ที่หลายฝ่ายเชื่อว่าเกี่ยวข้องกับเมืองหาง สถานที่สมเด็จพระนเรศวรเสด็จสวรรคตเมื่อ พ.ศ. 2148 ระหว่างยกทัพไปเมืองอังวะ ในท้องที่มีโบราณสถานหลายแห่งที่ชาวบ้านเชื่อว่าเกี่ยวข้องกับพระองค์ อย่างไรก็ตาม ที่ตั้งของเมืองหางยังถกเถียงกัน บางฝ่ายเห็นว่าอยู่ในรัฐฉานของเมียนมา และบางบันทึกกล่าวถึงเมืองฝาง