บุกหงสาวดีครั้งที่สองและล้อมเมืองตองอู พ.ศ. 2142–2143

ล้อมเมืองตองอู

พระนเรศวรเสด็จยกทัพตามขึ้นไปล้อมเมืองตองอู ซึ่งอยู่ห่างหงสาวดีขึ้นไปทางเหนือราว 180 กิโลเมตรในแนวเส้นตรง ทรงพยายามระบายน้ำออกจากคูเมืองแล้วเข้าตี เอกสารไทยบางชิ้นเล่าว่าทรงให้ขุดคลองเชื่อมคูเมืองกับแม่น้ำ ซึ่งเรียกกันต่อมาว่าคลองอโยธยา

การล้อมกินเวลาราว 2 เดือน แต่ทัพไทยขาดเสบียง เพราะอยู่ไกลจากบ้านเมืองและถูกกองโจรยะไข่ดักปล้นเสบียง เดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1600 พระนเรศวรจึงทรงถอนทัพกลับ

จุดจบของพระเจ้านันทบุเรง

ในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1600 นัตชินหน่อง พระโอรสองค์โตของพระเจ้าตองอู ปลงพระชนม์พระเจ้านันทบุเรงที่ตองอู ราชวงศ์ตองอูยุคแรกจึงสิ้นสุด

ต่อมาพระเจ้าญองยาน พระอนุชาของพระเจ้านันทบุเรงซึ่งไม่ได้เข้าไปพัวพันกับความวุ่นวายที่หงสาวดี ไปตั้งมั่นที่อังวะและสถาปนาราชวงศ์ใหม่ใน ค.ศ. 1603 พระเจ้าอังวะพระองค์นี้คือคู่ศึกสุดท้ายของพระนเรศวร

ไกลที่สุดในแดนพม่า

ศึกตองอูเป็นครั้งที่ทัพกรุงศรีอยุธยารุกลึกเข้าไปในพม่าตอนในไกลที่สุดในรัชกาล นิตยสารศิลปวัฒนธรรมถึงกับเรียกพระองค์ว่ากษัตริย์ไทยพระองค์เดียวที่นำทัพรุกล้ำเข้าไปถึงพม่าตอนใน

อ่านเส้นทางบนแผนที่

เส้นบนแผนที่ลากจากกรุงศรีอยุธยา ผ่านเมาะตะมะ หงสาวดี ไปถึงตองอู ช่องทางข้ามเทือกเขาตะนาวศรีและเส้นทางถอยกลับไม่ได้ระบุในแหล่งที่ใช้ เส้นช่วงแรกจึงแสดงเพียงทิศทาง