วัดมหาธาตุ อยุธยา วัดใจกลางกรุงเก่า เศียรพระในรากไม้ และกรุพระบรมสารีริกธาตุ

กรุใต้พระปรางค์ พ.ศ. 2499

พ.ศ. 2499 (ค.ศ. 1956) กรมศิลปากรเริ่มขุดแต่งวัดมหาธาตุ ในห้องใต้ฐานพระปรางค์พบสิงห์ทองคำ เมื่อขุดลึกลงไปราว 17 เมตรก็พบกรุสำคัญ ภายในมีภาชนะหินขนาดใหญ่ที่ต้องใช้เวลาหลายวันกว่าจะนำขึ้นมาได้

เมื่อเปิดภาชนะพบสถูปจำลองซ้อนกันหลายชั้น ทำจากวัสดุมีค่าหลายชนิด ชั้นในสุดบรรจุพระบรมสารีริกธาตุแช่อยู่ในน้ำมันจันทน์ พร้อมเครื่องทอง พระพุทธรูป และพระพิมพ์จำนวนมาก การตรวจทางวิทยาศาสตร์ในภายหลังพบอัญมณีหายาก เช่น สปิเนล ประดับอยู่ในชั้นที่หก

ผลวิเคราะห์ยังพบว่าเนื้อทองจากกรุวัดมหาธาตุกับกรุวัดราชบูรณะมีความบริสุทธิ์ใกล้เคียงกัน สนับสนุนว่าทั้งสองกรุสร้างในสมัยอยุธยาตอนต้น ปัจจุบันพระบรมสารีริกธาตุ สถูปจำลอง และภาชนะหิน จัดแสดงที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เจ้าสามพระยา

เศียรพระในรากต้นโพธิ์

เศียรพระพุทธรูปหินทรายศิลปะอยุธยาที่ถูกรากต้นโพธิ์โอบล้อม คือจุดที่นักท่องเที่ยวตั้งใจมาดูมากที่สุด องค์พระหายไปแล้ว เหลือเพียงเศียรที่ฝังอยู่ในรากไม้

ไม่มีหลักฐานแน่ชัดว่าเศียรมาอยู่ตรงนี้ได้อย่างไร บางท่านเชื่อว่าหล่นอยู่ตั้งแต่เสียกรุง พ.ศ. 2310 บ้างว่าเป็นฝีมือผู้ลักลอบตัดเศียรพระแล้วทิ้งไว้ ขณะที่นักค้นคว้าบางรายระบุว่าคนงานนำเศียรมาวางใต้ต้นไม้ระหว่างงานบูรณะราว พ.ศ. 2511–2513 แล้วรากไม้ค่อยๆ เติบโตหุ้มไว้

ปัจจุบันมีเจ้าหน้าที่ดูแลบริเวณนี้ และคนไทยถือว่าเป็นจุดศักดิ์สิทธิ์ ไม่ว่าที่มาจะเป็นอย่างไร ภาพเศียรพระที่สงบนิ่งท่ามกลางรากไม้ก็ชวนให้นึกถึงความไม่เที่ยงของบ้านเมือง

มารยาทการถ่ายภาพกับเศียรพระ

เศียรพระคือส่วนสูงสุดของพระพุทธรูป ธรรมเนียมที่ปฏิบัติกันคือเมื่อถ่ายภาพคู่กับเศียรพระ ให้นั่งยองหรือคุกเข่าลง เพื่อไม่ให้ศีรษะของเราอยู่สูงกว่าเศียรพระ

• นั่งหรือคุกเข่าลงเมื่อถ่ายภาพคู่กับเศียรพระ
• ไม่สัมผัสเศียรพระ ไม่ยืนพิงต้นไม้ และไม่ข้ามแนวกั้น
• ไม่โพสท่าตลกหรือท่าที่ไม่เหมาะสม
• รอคิวและเปิดโอกาสให้ผู้อื่นถ่ายภาพ
• ปฏิบัติตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ที่ดูแลจุดนี้

วัดมหาธาตุในแต่ละยุค

พื้นที่หัวมุมถนนชีกุนกับถนนนเรศวรผ่านเรื่องราวมาหลายยุค ดังนี้

• แรกสร้างกรุง (พ.ศ. 1893–2031): เริ่มสร้างราว พ.ศ. 1917–1927 เป็นวัดหลวงกลางพระนคร บรรจุพระบรมสารีริกธาตุใต้พระปรางค์
• สมัยพระนเรศวร (พ.ศ. 2091–2148): วัดหลวงสำคัญที่สุดแห่งหนึ่ง เป็นที่ประทับสมเด็จพระสังฆราชฝ่ายคามวาสี พระปรางค์ยังตั้งเด่นก่อนจะพังลงในรัชกาลสมเด็จพระเจ้าทรงธรรม
• สมัยพระนารายณ์ (พ.ศ. 2199–2231): พระปรางค์ที่บูรณะใหม่ใน พ.ศ. 2176 ตั้งตระหง่านใจกลางเมือง
• เสียกรุงครั้งที่ 2 (พ.ศ. 2310): ตามพระราชพงศาวดาร ไฟไหม้ใหญ่ช่วงปลาย พ.ศ. 2309 ลามมาถึงวัดนี้ และเมื่อกรุงแตกวัดก็ถูกเผาทำลาย
• วันนี้: โบราณสถานในอุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา ขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานมาตั้งแต่ทศวรรษ 2470