วัดกุฎีดาว วัดที่พระเจ้าอยู่หัวบรมโกศทรงปฏิสังขรณ์ครั้งยังเป็นวังหน้า

พระเทพมุนีกับช่วงท้ายของกรุงศรีอยุธยา

เมื่อพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศสวรรคตใน พ.ศ. 2301 เกิดความขัดแย้งเรื่องการสืบราชสมบัติ พระเทพมุนีเป็นหนึ่งในพระเถระที่ช่วยไกล่เกลี่ยจนเรื่องสงบลง ต่อมาในรัชกาลพระเจ้าเอกทัศ ท่านได้รับการแต่งตั้งเป็นสมเด็จพระสังฆราช

ช่วงที่ทัพพม่าล้อมกรุงครั้งสุดท้าย พระสงฆ์จากวัดนอกกำแพงต้องย้ายเข้าไปอยู่ในพระนคร สมเด็จพระสังฆราชพระองค์นี้สิ้นพระชนม์ก่อนกรุงแตกไม่นาน และยังไม่ได้ถวายพระเพลิงเพราะการสู้รบยังดำเนินอยู่ หลัง พ.ศ. 2310 วัดกุฎีดาวจึงถูกทิ้งร้าง

เกี่ยวข้องกับสมเด็จพระนเรศวรอย่างไร

เท่าที่ตรวจสอบได้ ไม่มีพงศาวดารหรือบันทึกร่วมสมัยที่เชื่อมวัดกุฎีดาวกับสมเด็จพระนเรศวรโดยตรง สิ่งที่บอกได้คือในยุคของพระองค์ ทุ่งตะวันออกของพระนครเป็นพื้นที่ที่ทัพข้าศึกเข้ามาตั้งค่ายหลายครั้ง เช่น ค่ายหลวงของพระเจ้าบุเรงนองที่วัดมเหยงคณ์ใน พ.ศ. 2111–2112 และอาจมีศาสนสถานเก่าอยู่ตรงนี้แล้ว แต่ไม่ทราบว่าอยู่ในสภาพใด

วัดกุฎีดาวในแต่ละยุค

ลองดูจุดเดียวกันผ่านห้ายุคบนแผนที่

• แรกสร้างกรุง (พ.ศ. 1893–2031): มีฐานอาคารสมัยอยุธยาตอนต้นอยู่ใต้ซากปัจจุบัน แต่ไม่รู้ชื่อวัด
• สมัยพระนเรศวร (พ.ศ. 2091–2148): ไม่พบบันทึกเกี่ยวกับวัด ทุ่งแถบนี้เป็นสนามรบและที่ตั้งค่ายข้าศึก
• สมัยพระนารายณ์ (พ.ศ. 2199–2231): ไม่ปรากฏในบันทึก และแกมป์เฟอร์ไม่ได้กล่าวถึงเมื่อมาใน พ.ศ. 2233
• เสียกรุงครั้งที่ 2 (พ.ศ. 2310): วัดสำคัญที่เพิ่งปฏิสังขรณ์ไม่ถึงหกสิบปี ถูกทิ้งร้างหลังกรุงแตก
• วันนี้: โบราณสถานที่บูรณะบางส่วน เดินชมได้ใกล้ชิด

สิ่งที่ควรดูและการเที่ยวชม

อุโบสถอยู่ทางตะวันตกของวัด ยาวราว 27 เมตร ส่วนวิหารอยู่ทางตะวันออก มีซุ้มหน้าต่างและเสาบางส่วนเหลือให้เห็น ด้านหลังอุโบสถคือเจดีย์ประธานทรงระฆังขนาดใหญ่บนฐานสี่เหลี่ยมย่อมุม ซึ่งพังลงจนยอดหล่นอยู่บนพื้น

ทางเหนือของกำแพงวัดมีตำหนักกำมะเลียน อาคารสองชั้นที่มีซุ้มหน้าต่างทรงโค้ง ผู้ศึกษาบางท่านเห็นว่าได้รับอิทธิพลศิลปะมุสลิม ควรไปช่วงเช้าหรือเย็นเพราะเป็นที่โล่งและแดดแรง และเดินต่อไปวัดมเหยงคณ์ได้ในเที่ยวเดียวกัน