หน้าแรก › สถานที่ › วัดมเหยงคณ์
วัดมเหยงคณ์ เจดีย์ช้างล้อมกับค่ายหลวงพระเจ้าบุเรงนองในวันกรุงแตกครั้งแรก
วัดมเหยงคณ์อยู่กลางทุ่งทางตะวันออกของเกาะเมืองอยุธยา คนส่วนใหญ่รู้จักวัดนี้จากเจดีย์ที่มีช้างปูนปั้นยืนล้อมรอบฐาน แต่ประวัติที่สำคัญไม่แพ้กันคือ วัดนี้เคยเป็นค่ายหลวงของพระเจ้าบุเรงนองในสงครามที่กรุงศรีอยุธยาเสียแก่หงสาวดีเมื่อ พ.ศ. 2112 เหตุการณ์ที่ทำให้พระราชบิดาของสมเด็จพระนเรศวรได้ขึ้นครองราชย์
ที่นี่ในแต่ละยุค
พงศาวดารฉบับหลวงประเสริฐบันทึกว่าสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 2 (เจ้าสามพระยา) โปรดให้สร้างวัดนี้เมื่อ พ.ศ. 1981 ส่วนพงศาวดารฉบับหลังให้ปี พ.ศ. 1967 ซึ่งเป็นปีเริ่มรัชกาล
วัดมเหยงคณ์อยู่กลางสนามรบของยุคนี้ ในสงครามช้างเผือก (พ.ศ. 2106–2107) ทัพไทยที่ตั้งค่ายทุ่งหันตราแตกถอยข้ามคลองมาทางฝั่งวัด ครั้นสงครามเสียกรุงครั้งแรก พระเจ้าบุเรงนองตั้งค่ายหลวงที่วัดนี้ เมื่อกรุงแตกใน พ.ศ. 2112 สมเด็จพระมหินทราธิราชเสด็จไปเฝ้าพระเจ้าหงสาวดีที่พลับพลาในวัด หลังจากนั้นสมเด็จพระมหาธรรมราชา พระราชบิดาของพระนเรศวร ได้ขึ้นครองกรุงศรีอยุธยา
ไม่พบบันทึกสำคัญเกี่ยวกับวัดในรัชกาลพระนารายณ์ การปฏิสังขรณ์ครั้งใหญ่ที่ทำให้วัดกลับมารุ่งเรืองเกิดขึ้นหลังรัชกาลนี้ราว 20 ปี
สมเด็จพระเจ้าท้ายสระทรงปฏิสังขรณ์ใหญ่ตั้งแต่ราว พ.ศ. 2252 และโปรดให้สร้างตำหนักทางใต้ของวัดเพื่อประทับระหว่างงาน วัดจึงเป็นวัดสำคัญจนถึงคราวเสียกรุง พ.ศ. 2310 แล้วจึงถูกทิ้งร้าง
โบราณสถานที่อยู่ร่วมกับสำนักปฏิบัติธรรม จุดเด่นคือเจดีย์ทรงระฆังบนฐานสี่เหลี่ยมที่มีประติมากรรมช้างล้อมรอบราว 80 เชือก และฐานอุโบสถขนาดใหญ่
ความเป็นมาและชื่อวัด
พระราชพงศาวดารกรุงเก่า ฉบับหลวงประเสริฐอักษรนิติ์ บันทึกว่าเมื่อจุลศักราช 800 ตรงกับ พ.ศ. 1981 (ค.ศ. 1438) สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 2 หรือเจ้าสามพระยา โปรดให้สร้างวัดมเหยงคณ์ ส่วนพระราชพงศาวดารที่เรียบเรียงภายหลังให้ปีเป็น พ.ศ. 1967 ซึ่งเป็นปีที่พระองค์เริ่มครองราชย์
ชื่อวัดเชื่อกันว่ามาจากคำบาลีที่หมายถึงเนินดิน ซึ่งตรงกับลักษณะของวัดที่ตั้งอยู่บนเนินสูงกว่าทุ่งโดยรอบ
สนามรบของสงครามกับหงสาวดี
ในสงครามช้างเผือก พ.ศ. 2106–2107 (ค.ศ. 1563–1564) เจ้าพระยามหาเสนาตั้งค่ายรับทัพหงสาวดีที่ทุ่งหันตรา ทัพของพระมหาอุปราชาฝ่ายหงสาวดีตีค่ายถึงสองครั้งจนแตก ไพร่พลไทยหนีลงคลองหันตราแล้วข้ามมาทางฝั่งวัดมเหยงคณ์ พงศาวดารบันทึกว่าผู้บาดเจ็บจมน้ำเสียชีวิตเป็นจำนวนมาก
อีกห้าปีต่อมา ในสงครามเสียกรุงครั้งที่ 1 พ.ศ. 2111–2112 พระเจ้าบุเรงนองเสด็จมาตั้งค่ายหลวงที่วัดมเหยงคณ์ และตั้งพลับพลาที่ประทับในวัด เมื่อกรุงศรีอยุธยาแตกในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2112 (ค.ศ. 1569) สมเด็จพระมหินทราธิราชเสด็จไปเฝ้าพระเจ้าหงสาวดีที่พลับพลานี้ ก่อนจะถูกนำไปหงสาวดีพร้อมพระราชวงศ์ และเสด็จสวรรคตระหว่างทาง
เกี่ยวข้องกับสมเด็จพระนเรศวรอย่างไร
เหตุการณ์ที่วัดมเหยงคณ์เมื่อ พ.ศ. 2112 เปลี่ยนชะตาของราชวงศ์ที่พระนเรศวรสังกัดโดยตรง หลังรับการเข้าเฝ้าของพระมหินทราธิราช พระเจ้าบุเรงนองทรงตั้งสมเด็จพระมหาธรรมราชา พระราชบิดาของพระนเรศวร ให้ครองกรุงศรีอยุธยาในฐานะเมืองขึ้นของหงสาวดี
ขณะนั้นพระนเรศวรยังประทับอยู่ที่หงสาวดีในฐานะองค์ประกันตั้งแต่สงครามช้างเผือก และเสด็จกลับราว พ.ศ. 2114 อีกสิบห้าปีต่อมาพระองค์จึงประกาศอิสรภาพที่เมืองแครง จะเห็นว่าวัดนี้เป็นจุดที่ทั้งความพ่ายแพ้และจุดเริ่มต้นของยุคพระนเรศวรมาบรรจบกัน แม้จะไม่มีบันทึกว่าพระองค์เสด็จมาที่วัดนี้
เจดีย์ช้างล้อมและการปฏิสังขรณ์สมัยพระเจ้าท้ายสระ
ตามพระราชพงศาวดาร สมเด็จพระเจ้าท้ายสระทรงเริ่มปฏิสังขรณ์วัดมเหยงคณ์ครั้งใหญ่ราว พ.ศ. 2252 ใช้เวลาหลายปี และโปรดให้สร้างตำหนักทางใต้ของวัดเพื่อประทับว่าราชการระหว่างการก่อสร้าง เมื่อเสร็จแล้วมีการฉลองเจ็ดวัน วัดนี้จึงเป็นวัดสำคัญจนถึงปลายกรุง
เจดีย์ประธานเป็นทรงระฆังแบบลังกา ตั้งบนฐานสี่เหลี่ยมกว้างด้านละราว 32 เมตร รอบฐานมีช้างปูนปั้นขนาดราวหนึ่งเมตรยืนเรียงด้านละ 20 เชือก รวมราว 80 เชือก คล้ายเจดีย์ช้างล้อมที่สุโขทัย ช้างส่วนใหญ่งวงหักและผ่านการซ่อมมาแล้ว ด้านหน้าเป็นฐานอุโบสถขนาดใหญ่ยาวราว 35 เมตร
วัดมเหยงคณ์ในแต่ละยุค
จุดเดียวกันบนแผนที่ ผ่านเรื่องราวห้ายุค
- แรกสร้างกรุง (พ.ศ. 1893–2031): วัดหลวงที่เจ้าสามพระยาโปรดให้สร้าง พ.ศ. 1981
- สมัยพระนเรศวร (พ.ศ. 2091–2148): สนามรบในสงครามช้างเผือก และค่ายหลวงพระเจ้าบุเรงนองเมื่อกรุงแตก พ.ศ. 2112
- สมัยพระนารายณ์ (พ.ศ. 2199–2231): ไม่พบบันทึกสำคัญ วัดน่าจะทรุดโทรมก่อนการปฏิสังขรณ์ในรัชกาลต่อมา
- เสียกรุงครั้งที่ 2 (พ.ศ. 2310): วัดสำคัญที่เพิ่งปฏิสังขรณ์ราวห้าสิบปี ถูกทิ้งร้างหลังกรุงแตก
- วันนี้: โบราณสถานคู่กับสำนักปฏิบัติธรรม
การเที่ยวชม
ปัจจุบันพื้นที่วัดเป็นทั้งโบราณสถานและสำนักปฏิบัติกรรมฐาน มีผู้มาถือศีลปฏิบัติธรรมเป็นประจำ ผู้มาเที่ยวจึงควรพูดเบาและแต่งกายสุภาพ เดินต่อไปวัดกุฎีดาวที่อยู่ใกล้กันได้สะดวก เหมาะจะเที่ยวคู่กันในช่วงเช้า
เรื่องที่นักประวัติศาสตร์ยังเห็นต่าง
- ปีสร้างวัด: พงศาวดารฉบับหลวงประเสริฐว่า พ.ศ. 1981 แต่พงศาวดารฉบับที่เรียบเรียงภายหลังว่า พ.ศ. 1967 นอกจากนี้มีเรื่องเล่าบางแหล่งที่ผูกการสร้างวัดกับบุคคลในตำนานก่อนตั้งกรุง ซึ่งไม่มีหลักฐานรองรับ
- ปีที่ปฏิสังขรณ์สมัยพระเจ้าท้ายสระ: บางแหล่งระบุ พ.ศ. 2254 บางแหล่งว่าเริ่ม พ.ศ. 2252 และฉลองราว พ.ศ. 2256 จึงควรถือเป็นช่วงเวลาโดยประมาณ
- อายุของเจดีย์ช้างล้อม: รูปแบบที่เห็นวันนี้ผ่านการซ่อมหลายครั้ง จึงยังสรุปไม่ได้ว่าส่วนใดเป็นของสมัยแรกสร้างและส่วนใดเป็นของการปฏิสังขรณ์ครั้งหลัง
ข้อมูลการเที่ยวชม
- เวลาเปิด: 08.00–17.00 น. (ตามข้อมูลปี 2569)
- พื้นที่เป็นสำนักปฏิบัติธรรม ควรรักษาความสงบและแต่งกายสุภาพ
- ไม่ปีนเจดีย์หรือขึ้นไปบนฐานช้าง
- ช่วงเช้าแสงสวยสำหรับถ่ายภาพเจดีย์ช้างล้อม
เวลาและค่าเข้าชมอาจเปลี่ยนแปลง ควรตรวจสอบก่อนเดินทาง
คำถามที่พบบ่อย
วัดมเหยงคณ์สร้างเมื่อไร
พงศาวดารฉบับหลวงประเสริฐระบุว่าสร้างเมื่อ พ.ศ. 1981 ในรัชกาลสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 2 ส่วนพงศาวดารฉบับหลังว่า พ.ศ. 1967
เจดีย์วัดมเหยงคณ์มีช้างกี่เชือก
รอบฐานเจดีย์มีช้างปูนปั้นราว 80 เชือก ด้านละประมาณ 20 เชือก
วัดมเหยงคณ์เกี่ยวข้องกับพระนเรศวรอย่างไร
พระเจ้าบุเรงนองตั้งค่ายหลวงที่วัดนี้ในสงครามเสียกรุง พ.ศ. 2112 หลังจากนั้นพระองค์ทรงตั้งพระมหาธรรมราชา พระราชบิดาของพระนเรศวร ให้ครองกรุงศรีอยุธยา
ปรับปรุงล่าสุด 10 พฤศจิกายน 2569