หน้าแรก › สถานที่ › วัดโลกยสุธาราม
วัดโลกยสุธาราม พระนอนกลางแจ้งองค์ใหญ่ที่สุดในเกาะเมืองอยุธยา
วัดโลกยสุธารามเป็นวัดร้างทางตะวันตกเฉียงเหนือของเกาะเมืองอยุธยา ด้านหลังพระราชวังหลวง จุดเด่นคือพระพุทธไสยาสน์ก่ออิฐถือปูนองค์มหึมาที่ทอดองค์อยู่กลางแจ้ง และเป็นพระนอนองค์ใหญ่ที่สุดในเกาะเมือง แม้จะไม่มีบันทึกว่าใครสร้างและสร้างเมื่อใด แต่รูปแบบศิลปะและแผนที่เก่าช่วยให้เราไล่เรื่องราวของวัดนี้ได้ทีละยุค
ที่นี่ในแต่ละยุค
ยังไม่มีหลักฐานชัดว่ามีวัดนี้ แต่ใบเสมาหินชนวนที่พบในวัดเป็นแบบอยุธยาตอนต้น จึงเป็นไปได้ว่ามีศาสนสถานอยู่ในย่านนี้แล้ว
ผู้ศึกษาสันนิษฐานจากลักษณะพระกรที่ตั้งรองรับพระเศียรว่าพระนอนองค์นี้เป็นงานอยุธยาตอนกลาง วัดจึงน่าจะมีอยู่แล้วหรือกำลังสร้างในยุคนี้ อยู่หลังพระราชวังหลวงที่พระนเรศวรเสด็จขึ้นครองราชย์ (2133) แต่ไม่พบบันทึกเหตุการณ์ของวัดในรัชกาลของพระองค์ ส่วนวัดวรเชษฐารามที่อยู่ติดกันทางเหนือ ป้ายกรมศิลปากรระบุว่าสร้างใน พ.ศ. 2148 เพื่ออุทิศถวายพระนเรศวร
วัดยังใช้งานอยู่ แผนที่ของแกมป์เฟอร์ที่สำรวจใน ค.ศ. 1690 ไม่กี่ปีหลังสิ้นรัชกาลพระนารายณ์ วาดยอดอาคารสามยอดและคลองเล็กที่แยกมาสิ้นสุดทางใต้ของวัด
วัดร้างไปพร้อมพระนครหลังกรุงแตก วิหารใหญ่ที่เคยคลุมพระนอนพังลงในเวลาต่อมาจนเหลือแต่เสาแปดเหลี่ยม
โบราณสถานที่บูรณะแล้ว กรมศิลปากรขุดแต่งราว พ.ศ. 2497 ซ่อมพระนอน พ.ศ. 2499 และบูรณะอีกครั้ง พ.ศ. 2532 พระนอนอยู่กลางแจ้งและเป็นจุดแวะยอดนิยม
ความเป็นมาและชื่อวัด
วัดโลกยสุธาตั้งอยู่ในเขตอุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา ด้านหลังพระราชวังหลวงและโรงเรียนประตูชัย เป็นหนึ่งในกลุ่มโบราณสถานที่บูรณะไว้ใกล้กัน ร่วมกับวัดวรเชษฐารามและวัดระฆัง ยังไม่พบจารึกหรือพงศาวดารที่บอกชื่อผู้สร้างหรือปีที่สร้าง ประวัติของวัดจึงต้องอาศัยหลักฐานทางศิลปะและแผนที่เก่าเป็นหลัก
เว็บไซต์ท่องเที่ยวของจังหวัดพระนครศรีอยุธยาสันนิษฐานว่าวัดสร้างในสมัยอยุธยาตอนกลาง ส่วนผู้ศึกษาจาก ayutthaya-history.com ชี้ว่าพระนอนน่าจะเป็นงานอยุธยาตอนกลาง ขณะที่เจดีย์และปรางค์บางองค์มีลักษณะอยุธยาตอนปลาย แสดงว่าวัดใช้งานและได้รับการซ่อมเสริมต่อเนื่องหลายยุค
ชื่อวัดปรากฏต่างกันเล็กน้อยในเอกสารแต่ละช่วง แผนที่เก่าในคริสต์ศตวรรษที่ 19 เขียนว่าวัดโลกย์สุธา แผนที่ของพระยาโบราณราชธานินทร์ พ.ศ. 2469 เขียนว่าวัดโลกสุธา ปัจจุบันนิยมเรียกวัดโลกยสุธาหรือวัดโลกยสุธาราม ส่วนที่มาของชื่อยังไม่มีผู้อธิบายได้แน่ชัด
พระพุทธไสยาสน์องค์ใหญ่กลางแจ้ง
พระนอนของวัดนี้ก่อด้วยอิฐถือปูน หันพระเศียรไปทางทิศเหนือ พระพักตร์หันไปทางทิศตะวันตก และพระบาทอยู่ทางทิศใต้ พระเศียรหนุนดอกบัวแทนหมอน ความยาวนั้นแหล่งข้อมูลระบุไม่ตรงกัน บางแหล่งว่ายาว 37 เมตร บางแหล่งว่ายาว 42 เมตร ส่วนความสูงราว 8 เมตรตรงกันทุกแหล่ง
ผู้ศึกษาใช้ลักษณะพระกรที่ตั้งขึ้นรองรับพระเศียรเป็นเบาะแสหนึ่งในการกำหนดอายุ เพราะเป็นรูปแบบที่พบในงานอยุธยาตอนกลาง ราว พ.ศ. 2031–2172 ทั้งนี้พระพักตร์ที่เห็นปัจจุบันอาจผ่านการแก้ไขในการบูรณะสมัยใหม่ จึงไม่ควรใช้เป็นหลักฐานกำหนดอายุเพียงอย่างเดียว
รอบองค์พระมีเสาอิฐแปดเหลี่ยม 24 ต้น แสดงว่าเดิมเคยมีวิหารใหญ่หลังคาคลุมพระนอนไว้ แต่ไม่มีหลักฐานบอกว่าวิหารพังลงเมื่อใด
การดูแลพระนอนในสมัยใหม่เริ่มราว พ.ศ. 2497 (ค.ศ. 1954) เมื่อกรมศิลปากรร่วมกับโรงงานสุราที่เคยตั้งอยู่ในย่านนี้ขุดแต่งพื้นที่ ต่อมา พ.ศ. 2499 มีการซ่อมพระนอนในสมัยรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม และใน พ.ศ. 2532 ครอบครัวธำรงนาวาสวัสดิ์บูรณะอีกครั้ง เพื่ออุทิศแด่หลวงธำรงนาวาสวัสดิ์ อดีตนายกรัฐมนตรี
เกี่ยวข้องกับยุคสมเด็จพระนเรศวรอย่างไร
ยังไม่พบเอกสารที่กล่าวถึงวัดโลกยสุธาในรัชกาลสมเด็จพระนเรศวร (ครองราชย์ พ.ศ. 2133–2148) จึงไม่ควรเล่าว่าพระองค์ทรงสร้างหรือเสด็จมาที่วัดนี้ อย่างไรก็ตาม ถ้าการกำหนดอายุพระนอนว่าเป็นงานอยุธยาตอนกลางถูกต้อง วัดนี้ก็น่าจะมีอยู่แล้วหรือกำลังก่อสร้างในช่วงพระชนม์ชีพของพระองค์
สิ่งที่ทำให้วัดนี้อยู่ในเส้นทางตามรอยพระนเรศวรคือวัดเพื่อนบ้านทางทิศเหนือ คือวัดวรเชษฐาราม ซึ่งป้ายกรมศิลปากรระบุว่าสมเด็จพระเอกาทศรถทรงสร้างใน พ.ศ. 2148 เพื่ออุทิศถวายพระเชษฐา ผู้มาเยือนส่วนใหญ่จึงชมสองวัดนี้ต่อเนื่องกัน และได้เห็นภาพย่านหลังพระราชวังในยุคที่พระนเรศวรประทับอยู่ที่พระราชวังหลวง
วัดโลกยสุธารามในแต่ละยุค
ลองดูว่าจุดนี้บนแผนที่เปลี่ยนไปอย่างไรเมื่อเลื่อนผ่านแต่ละยุค
- แรกสร้างกรุง (พ.ศ. 1893–2031): ยังไม่มีหลักฐานชัดว่ามีวัดนี้ แต่ใบเสมาหินชนวนที่พบในวัดมีรูปแบบอยุธยาตอนต้น จึงเป็นไปได้ว่ามีศาสนสถานอยู่ในย่านนี้แล้ว
- สมัยพระนเรศวร (พ.ศ. 2091–2148): พระนอนน่าจะสร้างขึ้นในช่วงอยุธยาตอนกลาง วัดอยู่หลังพระราชวังหลวงที่พระนเรศวรเสด็จขึ้นครองราชย์ แต่ไม่พบบันทึกเหตุการณ์ของวัดในยุคนี้
- สมัยพระนารายณ์ (พ.ศ. 2199–2231): วัดยังใช้งาน แผนที่ของเองเกิลแบร์ท แกมป์เฟอร์ ที่สำรวจใน ค.ศ. 1690 ไม่กี่ปีหลังสิ้นรัชกาลพระนารายณ์ วาดยอดอาคารสามยอดและคลองเล็กที่แยกมาสิ้นสุดทางใต้ของวัด
- เสียกรุงครั้งที่ 2 (พ.ศ. 2310): วัดถูกทิ้งร้างพร้อมพระนคร วิหารที่คลุมพระนอนพังลงในเวลาต่อมาจนเหลือแต่เสา
- วันนี้: โบราณสถานที่บูรณะแล้ว พระนอนอยู่กลางแจ้งและเป็นจุดแวะยอดนิยมของผู้มาเที่ยวอยุธยา
สิ่งที่ควรดู
นอกจากพระนอนแล้ว ลองเดินดูรอบบริเวณ จะเห็นร่องรอยของวัดขนาดใหญ่ที่เคยมีอาคารหลายหลังวางผังตามแนวตะวันออกและตะวันตก
- พระพุทธไสยาสน์ ยืนดูจากด้านหน้าองค์พระทางทิศตะวันตกจะเห็นพระพักตร์และดอกบัวที่รองรับพระเศียรได้ชัด
- เสาอิฐแปดเหลี่ยมของวิหารเดิม ที่ช่วยให้นึกภาพออกว่าพระนอนเคยอยู่ใต้หลังคา
- ซากปรางค์ประธานและแนวระเบียงคดทางทิศตะวันออก ซึ่งวางผังตามคติเขาพระสุเมรุแบบที่ได้อิทธิพลจากเขมร
- เจดีย์ทรงล้านนาทางตะวันตกเฉียงเหนือของพระนอน ฐานย่อมุมและมีซุ้มพระพุทธรูปประดับ
- ใบเสมาหินชนวนแบบอยุธยาตอนต้น ที่เป็นเบาะแสว่าพื้นที่นี้อาจใช้เป็นเขตศาสนสถานมานาน
การเดินทางและเที่ยวชม
วัดโลกยสุธาอยู่หลังพระราชวังหลวง เข้าได้ทางถนนคลองท่อด้านตะวันตกของพระราชวัง หรือจากถนนอู่ทองฝั่งตะวันตกของเกาะ ระยะทางจากวัดพระศรีสรรเพชญ์ไม่ไกล ปั่นจักรยานหรือนั่งรถสามล้อได้สะดวก
นิยมเที่ยวต่อเนื่องกับวัดวรเชษฐารามและวัดระฆังที่อยู่ติดกัน เนื่องจากพระนอนอยู่กลางแจ้งโดยไม่มีหลังคาคลุม ช่วงเช้าและเย็นจึงแดดไม่แรงและได้แสงสวยสำหรับถ่ายภาพ
เรื่องที่นักประวัติศาสตร์ยังเห็นต่าง
- ความยาวของพระนอน: แหล่งข้อมูลให้ตัวเลขต่างกัน ทั้ง 37 เมตรและ 42 เมตร อาจเพราะวัดคนละจุดหรือคัดลอกต่อกันมา ส่วนความสูงราว 8 เมตรตรงกัน
- อายุของวัด: เว็บไซต์ท่องเที่ยวจังหวัดสันนิษฐานว่าสร้างในอยุธยาตอนกลาง ผู้ศึกษาบางท่านเห็นว่าพระนอนเป็นงานอยุธยาตอนกลาง แต่เจดีย์บางองค์เป็นแบบอยุธยาตอนปลาย และใบเสมาเป็นแบบอยุธยาตอนต้น วัดจึงน่าจะสร้างและซ่อมเสริมหลายยุค
- พระพักตร์ปัจจุบัน: มีผู้ตั้งข้อสังเกตว่าส่วนพระเศียรอาจถูกปรับแก้ในการบูรณะ พ.ศ. 2499 จึงไม่ควรใช้พระพักตร์เป็นหลักฐานกำหนดอายุ
ข้อมูลการเที่ยวชม
- พระนอนอยู่กลางแจ้ง ควรเตรียมหมวก ร่ม และน้ำดื่ม
- แต่งกายสุภาพและไม่ปีนป่ายองค์พระหรือฐานโบราณสถาน
- หากจะถวายดอกไม้ธูปเทียน ควรใช้จุดที่จัดไว้ให้
คำถามที่พบบ่อย
พระนอนวัดโลกยสุธารามยาวกี่เมตร
แหล่งข้อมูลระบุต่างกัน บางแหล่งว่า 37 เมตร บางแหล่งว่า 42 เมตร ส่วนความสูงราว 8 เมตร ถือเป็นพระนอนองค์ใหญ่ที่สุดในเกาะเมืองอยุธยา
วัดโลกยสุธารามสร้างสมัยไหน
ไม่พบบันทึกปีสร้าง ผู้ศึกษาสันนิษฐานจากรูปแบบพระนอนว่าเป็นงานสมัยอยุธยาตอนกลาง และวัดได้รับการซ่อมเสริมในสมัยต่อมา
วัดโลกยสุธารามเกี่ยวกับพระนเรศวรหรือไม่
ไม่พบหลักฐานเชื่อมโยงโดยตรง แต่วัดอยู่ติดกับวัดวรเชษฐาราม ซึ่งป้ายกรมศิลปากรระบุว่าสร้างอุทิศถวายพระนเรศวร จึงนิยมชมคู่กัน
ปรับปรุงล่าสุด 10 พฤศจิกายน 2569