หน้าแรก › สถานที่ › วัดพระศรีสรรเพชญ์
วัดพระศรีสรรเพชญ์ วัดในพระราชวังหลวงกรุงศรีอยุธยา กับเจดีย์สามองค์
วัดพระศรีสรรเพชญ์คือวัดหลวงที่อยู่ภายในเขตพระราชวังของกรุงศรีอยุธยา บนพื้นที่ที่เคยเป็นวังของพระเจ้าอู่ทองมาก่อน จุดเด่นคือเจดีย์ทรงระฆังสามองค์เรียงกันซึ่งบรรจุพระบรมอัฐิพระมหากษัตริย์ และที่นี่เคยเป็นที่ประดิษฐานพระศรีสรรเพชญ์ พระพุทธรูปยืนหุ้มทองคำองค์ใหญ่ ปัจจุบันภาพเจดีย์สามองค์กลายเป็นสัญลักษณ์ที่คนทั่วโลกนึกถึงเมื่อพูดถึงอยุธยา
ที่นี่ในแต่ละยุค
ตรงนี้คือพระราชวังแห่งแรกของพระเจ้าอู่ทอง ต่อมาสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถทรงยกที่วังเดิมให้เป็นวัดในเขตพระราชวัง เป็นวัดที่ไม่มีพระสงฆ์จำพรรษา ใช้ประกอบพระราชพิธีของราชสำนัก คล้ายวัดพระแก้วในกรุงเทพฯ
เจดีย์ทรงระฆัง 3 องค์ตั้งเรียงกันครบแล้ว สององค์แรกสร้างสมัยสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 (ราว พ.ศ. 2035) อีกองค์สร้างในรัชกาลถัดมา ในพระวิหารประดิษฐานพระศรีสรรเพชญ์ พระพุทธรูปยืนองค์ใหญ่หุ้มทองคำ หล่อเมื่อ พ.ศ. 2043 วัดนี้ใช้ประกอบพระราชพิธีของราชสำนักตลอดรัชกาลพระนเรศวร
ยังเป็นวัดหลวงคู่พระราชวัง พระศรีสรรเพชญ์หุ้มทองคำยังประดิษฐานอยู่ในพระวิหาร
พม่าเผาพระวิหารและลอกเอาทองคำที่หุ้มพระศรีสรรเพชญ์ไป องค์พระเสียหายจนเหลือแต่ชิ้นส่วน
เจดีย์ 3 องค์เรียงกันคือภาพจำของอยุธยา รัชกาลที่ 1 โปรดให้อัญเชิญชิ้นส่วนพระศรีสรรเพชญ์ไปบรรจุในพระมหาเจดีย์ที่วัดพระเชตุพนฯ (วัดโพธิ์) กรุงเทพฯ
ความเป็นมา: จากวังพระเจ้าอู่ทองสู่วัดในวัง
เมื่อพระเจ้าอู่ทองสถาปนากรุงศรีอยุธยาใน พ.ศ. 1893 (ค.ศ. 1351) พระองค์ทรงสร้างพระราชวังขึ้นบริเวณหนองโสน ใกล้บึงพระราม พื้นที่ซึ่งเป็นวัดพระศรีสรรเพชญ์ในวันนี้จึงเคยเป็นที่ประทับของพระมหากษัตริย์อยุธยารุ่นแรกเกือบร้อยปี
ต่อมาเมื่อสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถขึ้นครองราชย์ราว พ.ศ. 1991 (ค.ศ. 1448) โปรดให้สร้างพระราชวังใหม่ถัดขึ้นไปทางเหนือ ใกล้แม่น้ำลพบุรีสายเดิมซึ่งปัจจุบันคือคลองเมือง แล้วยกพื้นที่วังเก่าให้เป็นเขตวัด วัดแห่งนี้จึงเกิดขึ้นในฐานะวัดภายในพระราชวัง
เพราะเป็นวัดในวัง วัดพระศรีสรรเพชญ์จึงไม่มีพระสงฆ์จำพรรษา แต่ใช้เป็นที่ประกอบพระราชพิธีสำคัญของบ้านเมือง นักวิชาการเห็นว่าวัดนี้เป็นต้นแบบของวัดพระศรีรัตนศาสดาราม (วัดพระแก้ว) ในพระบรมมหาราชวังที่กรุงเทพฯ ซึ่งก็เป็นวัดในวังที่ไม่มีพระจำพรรษาเช่นกัน
เจดีย์สามองค์และพระศรีสรรเพชญ์
ตามพระราชพงศาวดาร สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 โปรดให้สร้างเจดีย์สององค์แรกใน พ.ศ. 2035 (ค.ศ. 1492) องค์ด้านตะวันออกบรรจุพระบรมอัฐิสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ พระราชบิดา องค์กลางบรรจุพระบรมอัฐิสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 3 พระเชษฐา
ต่อมาในรัชกาลสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 4 (พ.ศ. 2072–2076) มีการสร้างองค์ที่สามทางตะวันตกเพื่อบรรจุพระบรมอัฐิสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 เจดีย์ทั้งสามก่ออิฐถือปูน มีซุ้มยื่นออกทั้งสี่ทิศและมีมณฑปคั่นระหว่างองค์ ถือเป็นตัวอย่างสำคัญของเจดีย์ทรงกลมสมัยอยุธยา
ใน พ.ศ. 2042 (ค.ศ. 1499) มีการสร้างวิหารหลวง ปีถัดมาสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 โปรดให้หล่อพระพุทธรูปยืนองค์ใหญ่ประดิษฐานในวิหาร และฉลองใน พ.ศ. 2046 พระราชทานนามว่าพระศรีสรรเพชญ์ ซึ่งต่อมากลายเป็นชื่อเรียกวัด
เอกสารเก่ากล่าวว่าองค์พระสูงราว 8 วา หรือประมาณ 16 เมตร หุ้มด้วยทองคำหนัก 286 ชั่ง เมื่อแปลงเป็นกิโลกรัม แหล่งข้อมูลให้ตัวเลขต่างกันตั้งแต่ราว 171 ไปจนถึงกว่า 340 กิโลกรัม ขึ้นกับว่าใช้น้ำหนักชั่งแบบใด
เกี่ยวข้องกับสมเด็จพระนเรศวรอย่างไร
ตลอดรัชกาลสมเด็จพระนเรศวร (พ.ศ. 2133–2148) วัดพระศรีสรรเพชญ์คือวัดประจำพระราชวังหลวงที่พระองค์ประทับในฐานะพระมหากษัตริย์ พระศรีสรรเพชญ์ทองคำยังประดิษฐานอยู่ในวิหารหลวง และเจดีย์สามองค์ของบรรพกษัตริย์ก็ตั้งเด่นอยู่ใกล้พระที่นั่งต่างๆ
หลังพระนเรศวรสวรรคต สมเด็จพระเอกาทศรถ พระอนุชา (ครองราชย์ พ.ศ. 2148–2153) โปรดให้สร้างพระพุทธรูปเพิ่มอีกห้าองค์ถวายไว้ที่วัดนี้ แสดงว่าวัดยังได้รับการทำนุบำรุงอย่างต่อเนื่องในยุคของสองพี่น้อง
วัดพระศรีสรรเพชญ์ในแต่ละยุค
ถ้ายืนอยู่ตรงจุดเดียวกันแล้วย้อนเวลากลับไป ภาพที่เห็นจะเปลี่ยนไปตามยุคดังนี้
- แรกสร้างกรุง (พ.ศ. 1893–2031): เป็นพระราชวังของพระเจ้าอู่ทองและกษัตริย์รุ่นต่อมา จนราว พ.ศ. 1991 จึงถูกยกให้เป็นเขตวัด
- สมัยพระนเรศวร (พ.ศ. 2091–2148): เจดีย์สามองค์และพระศรีสรรเพชญ์ทองคำครบสมบูรณ์ เป็นวัดในวังที่ใช้ประกอบพระราชพิธี
- สมัยพระนารายณ์ (พ.ศ. 2199–2231): ยังเป็นวัดหลวงสำคัญ หลังสมเด็จพระเจ้าปราสาททองโปรดให้บูรณะจนแล้วเสร็จราว พ.ศ. 2174 (ค.ศ. 1631)
- เสียกรุงครั้งที่ 2 (พ.ศ. 2310): หลังการบูรณะใหญ่ในรัชกาลสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศราว พ.ศ. 2285 ไม่ถึงสามสิบปี กองทัพพม่าก็เผาวัด ลอกทองคำจากพระศรีสรรเพชญ์ อาคารส่วนใหญ่พังทลาย
- วันนี้: กรมศิลปากรขุดแต่งและบูรณะเจดีย์สามองค์ขึ้นใหม่ ส่วนวิหารหลวงเหลือเพียงฐานและแนวผนัง เป็นส่วนหนึ่งของมรดกโลกที่ยูเนสโกขึ้นทะเบียนใน พ.ศ. 2534 (ค.ศ. 1991)
ชะตากรรมของพระศรีสรรเพชญ์: จากอยุธยาสู่วัดโพธิ์
เมื่อกรุงศรีอยุธยาแตกใน พ.ศ. 2310 (ค.ศ. 1767) ทองคำที่หุ้มพระศรีสรรเพชญ์ถูกลอกออกไป องค์พระที่เป็นโลหะภายในจึงชำรุดเสียหายอย่างหนัก
ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) โปรดเกล้าฯ ให้อัญเชิญชิ้นส่วนลงมายังกรุงเทพฯ แต่ความเสียหายมากเกินกว่าจะซ่อมให้คืนสภาพได้ จึงโปรดให้สร้างพระเจดีย์ครอบไว้ที่วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม (วัดโพธิ์) คือพระมหาเจดีย์ศรีสรรเพชดาญาณ องค์ที่ประดับกระเบื้องสีเขียว
ใครที่ไปวัดโพธิ์แล้วเห็นพระมหาเจดีย์สีเขียว ก็กำลังมองดูที่เก็บรักษาพระพุทธรูปองค์สำคัญจากวัดพระศรีสรรเพชญ์นั่นเอง เป็นสายสัมพันธ์ระหว่างกรุงเก่ากับกรุงใหม่ที่ยังจับต้องได้
สิ่งที่ควรดู
เมื่อเดินเข้าไปในเขตวัด ลองมองเจดีย์สามองค์จากด้านหน้าเพื่อเห็นแนวเรียงตะวันออก-ตะวันตก แล้วเดินรอบเพื่อสังเกตซุ้มทั้งสี่ทิศและมณฑปที่เชื่อมระหว่างองค์ จากนั้นลองหาฐานของวิหารหลวงที่เคยเป็นที่ประดิษฐานพระศรีสรรเพชญ์
- เจดีย์ทรงระฆังสามองค์ที่บรรจุพระบรมอัฐิพระมหากษัตริย์
- ฐานวิหารหลวง ที่ตั้งเดิมของพระศรีสรรเพชญ์
- แนวพระราชวังโบราณที่อยู่ถัดไปทางเหนือ
- วิหารพระมงคลบพิตรที่อยู่ติดกัน ซึ่งยังมีผู้คนมากราบไหว้
- ราว พ.ศ. 2475 มีการขุดพบสถูปจำลองซ้อนกันหลายชั้นพร้อมพระธาตุในเจดีย์องค์ตะวันออก ปัจจุบันจัดแสดงที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เจ้าสามพระยา
เรื่องที่นักประวัติศาสตร์ยังเห็นต่าง
- ปีสร้างและผู้สร้างเจดีย์แต่ละองค์: พงศาวดารต่างฉบับระบุปีบรรจุพระบรมอัฐิไม่ตรงกัน (พ.ศ. 2035 กับ พ.ศ. 2017) สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพเห็นว่าสร้างสององค์ก่อนแล้วเพิ่มองค์ที่สามภายหลัง นักวิชาการบางท่านเสนอว่าอาจสร้างพร้อมกัน และบางท่านเห็นว่าองค์ตะวันออกสร้างก่อนตั้งแต่รัชกาลสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ
- น้ำหนักทองของพระศรีสรรเพชญ์: เอกสารเก่าระบุ 286 ชั่ง แต่การแปลงเป็นหน่วยปัจจุบันต่างกันมาก ตั้งแต่ราว 171 ไปจนถึงกว่า 340 กิโลกรัม
- เศียรพระพุทธรูปขนาดใหญ่ที่เชื่อว่ามาจากวัดพระศรีสรรเพชญ์และปัจจุบันอยู่ในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เคยมีผู้เสนอว่าเป็นเศียรของพระศรีสรรเพชญ์ แต่นักวิชาการอีกฝ่ายแย้งว่าไม่ใช่ และมีข้อเสนอว่าอาจเป็นเศียรพระพุทธรูปองค์อื่น
ข้อมูลการเที่ยวชม
- ค่าเข้าชม: ข้อมูลปรับปรุงเดือนธันวาคม 2568: คนไทย 10 บาท ชาวต่างชาติ 80 บาท หรือบัตรรวมโบราณสถาน 7 แห่งในอุทยานฯ คนไทย 40 บาท ชาวต่างชาติ 300 บาท (อาจเปลี่ยนแปลงได้)
- แต่งกายสุภาพ ปิดไหล่และเข่า เพราะเป็นพื้นที่ทางศาสนา
- ไปช่วงเช้าหรือบ่ายแก่ เพื่อเลี่ยงแดดจัด เตรียมหมวก ร่ม และน้ำดื่ม
- ไม่ปีนป่ายเจดีย์หรือนั่งบนฐานโบราณสถาน
- ช่วงฝนตกหนักหรือลมแรง ควรหลีกเลี่ยงการยืนใต้ต้นไม้ใหญ่
- ตรวจสอบเวลาเปิดล่าสุดกับเพจอุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยาก่อนเดินทาง
เวลาและค่าเข้าชมอาจเปลี่ยนแปลง ควรตรวจสอบก่อนเดินทาง
คำถามที่พบบ่อย
วัดพระศรีสรรเพชญ์มีพระสงฆ์จำพรรษาไหม
ไม่มี เพราะเป็นวัดภายในพระราชวังหลวง ใช้สำหรับพระราชพิธีของพระมหากษัตริย์ คล้ายวัดพระแก้วในกรุงเทพฯ
เจดีย์สามองค์ของวัดพระศรีสรรเพชญ์บรรจุอะไร
ตามพระราชพงศาวดาร บรรจุพระบรมอัฐิของสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 3 และสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2
พระศรีสรรเพชญ์ตอนนี้อยู่ที่ไหน
หลังถูกทำลายเมื่อ พ.ศ. 2310 รัชกาลที่ 1 โปรดให้อัญเชิญชิ้นส่วนมาบรรจุไว้ในพระมหาเจดีย์ศรีสรรเพชดาญาณ องค์สีเขียว ที่วัดโพธิ์ กรุงเทพฯ
วัดพระศรีสรรเพชญ์กับวิหารพระมงคลบพิตรเป็นที่เดียวกันไหม
อยู่ติดกันแต่เป็นคนละแห่ง วิหารพระมงคลบพิตรเป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูปสำริดองค์ใหญ่ซึ่งยังมีผู้มากราบไหว้ ส่วนวัดพระศรีสรรเพชญ์เป็นโบราณสถาน
- WAT PHRA SRI SANPHET (วัดพระศรีสรรเพชญ์) – Ayutthaya Historical Research
- Wat Phra Si Sanphet – ฐานข้อมูลศิลปกรรมเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร
- วัดพระศรีสรรเพชญ์ – ห้องสมุดอิเล็กทรอนิกส์ SchoolNet (NECTEC)
- Phra Maha Chedi Si Rajakarn – วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม
- เศียรพระพุทธรูปขนาดใหญ่ ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ไม่ใช่ “พระศรีสรรเพชญ” – ศิลปวัฒนธรรม
- Historical Park & Museum Fees – Ayutthaya Historical Research
ปรับปรุงล่าสุด 10 พฤศจิกายน 2569