วัดศพสวรรค์ วัดแห่งงานพระศพที่อาจเป็นที่ถวายพระเพลิงสมเด็จพระนเรศวร

หนึ่งในที่ที่อาจถวายพระเพลิงสมเด็จพระนเรศวร

สมเด็จพระนเรศวรเสด็จสวรรคตเมื่อวันที่ 25 เมษายน พ.ศ. 2148 (ค.ศ. 1605) ที่เมืองหาง สมเด็จพระเอกาทศรถอัญเชิญพระบรมศพกลับมาถวายพระเพลิงที่กรุงศรีอยุธยา และพระราชพงศาวดารเล่าว่าทรงสร้างพระอารามขึ้น แต่ไม่ได้ระบุชื่อวัด นักประวัติศาสตร์จึงเสนอวัดที่เป็นไปได้อย่างน้อยสามแห่ง คือวัดวรเชษฐารามในเกาะ วัดวรเชตุเทพบำรุงหรือวัดวรเชษฐ์นอกเกาะ และวัดศพสวรรค์

หลักฐานของฝ่ายวัดศพสวรรค์คือคำให้การขุนหลวงหาวัด บทความในนิตยสารศิลปวัฒนธรรมซึ่งอิงงานศึกษาของกำพล จำปาพันธ์ ชี้ว่าเอกสารนี้เป็นเอกสารเดียวที่ระบุชื่อวัดศพสวรรค์ว่าเป็นที่ถวายพระเพลิง และฉบับตัวเขียนบางฉบับมีหมายเหตุข้างที่โยงชื่อนี้กับวัดสบสวรรค์

ข้อสนับสนุนอีกข้อคือธรรมเนียมเดิมของอยุธยา ก่อนรัชกาลพระเจ้าปราสาททองการถวายพระเพลิงกษัตริย์มักจัดในเขตพระนคร และพื้นที่นี้ก็เคยใช้ถวายพระเพลิงพระศพเจ้านายมาแล้วในรัชกาลพระมหาจักรพรรดิ

ข้อโต้แย้งสำคัญคือเรื่องขนาดพื้นที่ บทความเดียวกันเห็นว่างานพระบรมศพตามที่พงศาวดารบรรยายมีพระสงฆ์และผู้คนมาร่วมจำนวนมาก พื้นที่ริมน้ำตรงนี้รวมทั้งวัดวรเชษฐารามในเกาะน่าจะคับแคบเกินไป และมองว่าวัดวรเชษฐ์นอกเกาะที่อยู่กลางทุ่งมีเหตุผลกว่าในแง่นี้ แต่ก็ยอมรับว่าธรรมเนียมจัดงานในพระนครทำให้ข้อสรุปไม่ง่าย

ข้อสรุปที่ซื่อตรงที่สุดตอนนี้คือยังไม่มีหลักฐานชี้ขาด วัดศพสวรรค์มีเอกสารระบุชื่อตรงๆ แต่เป็นเอกสารที่เรียบเรียงขึ้นหลังเสียกรุงและมีเพียงฉบับเดียว

วัดศพสวรรค์ในแต่ละยุค

แม้วันนี้จะไม่เหลือซาก แต่จุดนี้บนแผนที่มีเรื่องเล่าเกือบทุกยุค

• แรกสร้างกรุง (พ.ศ. 1893–2031): ยังไม่มีวัดนี้ เป็นพื้นที่ริมน้ำฝั่งตะวันตกของเกาะเมือง ใกล้จุดบรรจบของแม่น้ำลพบุรีเดิมกับแม่น้ำเจ้าพระยา
• สมัยพระนเรศวร (พ.ศ. 2091–2148): วัดเกิดขึ้นหลังงานพระศพสมเด็จพระสุริโยทัย พ.ศ. 2091 และตามคำให้การขุนหลวงหาวัด ที่นี่คือที่ถวายพระเพลิงพระบรมศพพระนเรศวรใน พ.ศ. 2148
• สมัยพระนารายณ์ (พ.ศ. 2199–2231): แผนที่ของแกมป์เฟอร์และแผนที่ฝรั่งเศสในเวลาต่อมายังแสดงวัดนี้ ย่านนี้อยู่ใกล้สวนหลวงและวังหลัง
• เสียกรุงครั้งที่ 2 (พ.ศ. 2310): ในศึก พ.ศ. 2303 วัดเป็นที่มั่นตั้งปืนใหญ่ยิงโต้กองทัพพม่า และร้างไปหลังกรุงแตก
• วันนี้: ไม่เหลือซากวัด พื้นที่เป็นเขตทหาร เหลือเพียงเจดีย์ศรีสุริโยทัยฝั่งสวนหลวงให้เห็น

วันนี้เหลืออะไรให้ดู

ตัววัดไม่เหลือแล้ว เมื่อพื้นที่ถูกปรับเป็นค่ายทหารในสมัยรัตนโกสินทร์ อาคารและเจดีย์ถูกรื้อ ข้อมูลของการท่องเที่ยวจังหวัดระบุว่าเจดีย์ฝั่งนี้ถูกรื้อเมื่อ พ.ศ. 2449 เพื่อใช้พื้นที่สร้างสถานที่ราชการและค่ายทหาร ส่วน ayutthaya-history.com สันนิษฐานว่าตัววัดน่าจะอยู่ราวสนามหญ้าด้านหน้าค่ายทหาร

สิ่งที่ยังเชื่อมโยงกับวัดได้คือใบเสมาที่จัดแสดงในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เจ้าสามพระยา และอนุสรณ์ริมถนนอู่ทองที่ระลึกถึงพื้นที่นี้ ถัดลงไปทางใต้คือเจดีย์ศรีสุริโยทัยที่ได้รับการบูรณะครั้งใหญ่ใน พ.ศ. 2533

การเดินทางและเที่ยวชม

พื้นที่วัดเดิมอยู่ในเขตทหาร ผู้มาเยือนจึงไม่ควรเข้าไปในพื้นที่หวงห้าม วิธีที่สะดวกที่สุดคือแวะชมเจดีย์ศรีสุริโยทัยจากสวนริมถนนอู่ทอง แล้วนึกภาพวัดศพสวรรค์ที่เคยอยู่ถัดขึ้นไปทางเหนือ

ถ้าอยากเห็นภาพเต็มของข้อถกเถียงเรื่องที่ถวายพระเพลิง ลองต่อไปที่วัดวรเชษฐารามในเกาะซึ่งอยู่ไม่ไกล แล้วข้ามแม่น้ำไปวัดวรเชษฐ์นอกเกาะกลางทุ่งประเชด จะเห็นความต่างของทำเลทั้งสามแห่งได้ชัด