วัดวรเชษฐาราม วัดอุทิศถวายสมเด็จพระนเรศวร กับปริศนาที่ถวายพระเพลิง

ปริศนาที่ถวายพระเพลิงและบรรจุพระบรมอัฐิ

คำถามว่าพระบรมศพของพระนเรศวรถวายพระเพลิงที่ใด และพระบรมอัฐิอยู่ที่ไหน เป็นข้อถกเถียงมายาวนาน มีวัดที่ถูกเสนอชื่ออย่างน้อยสามแห่ง ได้แก่ วัดวรเชษฐารามในเกาะเมือง วัดวรเชษฐ์นอกเกาะหรือวัดวรเชตุเทพบำรุงทางตะวันตกของเกาะเมือง และวัดสบสวรรค์

ฝ่ายที่เห็นว่าเป็นวัดในเกาะให้เหตุผลว่าวัดอยู่ใกล้พระราชวังหลวง และในยุคนั้นยังไม่มีสนามหน้าจักรวรรดิสำหรับงานพระบรมศพ กษัตริย์อยุธยายุคก่อนก็มักสร้างวัดบนที่ถวายพระเพลิง เช่น วัดพระราม และวัดราชบูรณะ อีกข้อหนึ่งคือพงศาวดารกล่าวถึงทุ่งวัดวรเชษฐ์นอกเมืองมาตั้งแต่ศึก พ.ศ. 2106–2107 แสดงว่าวัดนอกเกาะมีอยู่ก่อนพระนเรศวรสวรรคตราว 40 ปี

ฝ่ายที่เห็นว่าเป็นวัดนอกเกาะ เช่น ประยูร อุลุชาฎะ ชี้ว่าพงศาวดารบรรยายว่าเป็นวัดฝ่ายอรัญวาสี ซึ่งเหมาะกับที่ตั้งนอกเมือง และวัดนอกเกาะมีขนาดใหญ่กว่า มีปรางค์ประธานขนาดใหญ่ ทั้งนี้พงศาวดารฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) ไม่ได้บอกว่าวัดที่สร้างอยู่บนที่ถวายพระเพลิง มีเพียงคำให้การชาวกรุงเก่าที่เล่าว่าสร้างพระเมรุก่อนแล้วจึงสร้างวัดบนที่นั้น

กรมศิลปากรติดตั้งป้ายที่มีข้อความทำนองเดียวกันไว้ทั้งสองวัด และป้ายที่วัดนอกเกาะยอมรับว่ายังระบุชัดไม่ได้ว่าเป็นที่ใด หลักฐานทางโบราณคดีบอกได้ว่าทั้งสองวัดมีอายุอยู่ในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน แต่ยังไม่พบจารึกที่บอกว่าวัดใดคือวัดที่สมเด็จพระเอกาทศรถทรงสร้าง ข้อสรุปที่ซื่อตรงที่สุดในตอนนี้จึงเป็นว่ายังไม่มีคำตอบแน่ชัด

สิ่งที่ควรดู

วัดวรเชษฐารามได้รับการบูรณะในฐานะโบราณสถาน แม้หลังคาอาคารจะพังไปหมดแล้ว แต่ผังวัดยังอ่านได้ชัด เหมาะกับคนที่อยากเห็นวัดอยุธยาที่เงียบสงบกว่าวัดใหญ่ใจกลางเกาะ

• เจดีย์ประธานทรงระฆังขนาดใหญ่ตั้งบนฐานสี่เหลี่ยม มีบันไดขึ้นทางทิศเหนือและใต้ ส่วนยอดยังคงสภาพค่อนข้างครบ
• พระอุโบสถที่หลังคาพังแต่ผนังยังตั้งอยู่ มีพระพุทธรูปปางมารวิชัยองค์ใหญ่ และร่องรอยการประดับชามกระเบื้องบนหน้าบัน
• ฐานวิหารหน้าเจดีย์ที่มีพระพุทธรูปปางมารวิชัย และฐานอาคารอื่นๆ รวมถึงเจดีย์รายขนาดเล็ก
• ร่องรอยคูน้ำที่เคยล้อมรอบวัด
• ตุ๊กตาไก่ชนที่ผู้มาสักการะนำมาถวาย เพื่อระลึกถึงตำนานการชนไก่ของพระนเรศวร ซึ่งเริ่มเป็นที่นิยมหลังภาพยนตร์เรื่องพระนเรศวรออกฉาย

วัดวรเชษฐารามในแต่ละยุค

เมื่อดูจุดนี้บนแผนที่ทีละยุค จะเห็นว่าวัดมีความหมายต่างกันไปตามเวลา

• แรกสร้างกรุง (พ.ศ. 1893–2031): ยังไม่พบหลักฐานว่ามีวัดนี้ พื้นที่อยู่ทางตะวันตกของเขตพระราชวัง
• สมัยพระนเรศวร (พ.ศ. 2091–2148): ตามป้ายกรมศิลปากร สมเด็จพระเอกาทศรถทรงสร้างวัดนี้ใน พ.ศ. 2148 หลังพระนเรศวรสวรรคต
• สมัยพระนารายณ์ (พ.ศ. 2199–2231): น่าจะเป็นวัดที่ยังใช้งาน แต่แผนที่ของแกมป์เฟอร์ที่ทำในปี ค.ศ. 1690 ไม่ได้แสดงวัดนี้ไว้ ผู้ศึกษาสันนิษฐานว่าผู้ทำแผนที่อาจเข้าไม่ถึงพื้นที่หลังวัง
• เสียกรุงครั้งที่ 2 (พ.ศ. 2310): วัดร้างไปพร้อมกับเมือง แต่ชื่อวัดยังถูกจดจำจนปรากฏบนแผนที่ในอีกหลายสิบปีต่อมา
• วันนี้: โบราณสถานที่บูรณะแล้วในอุทยานประวัติศาสตร์ เป็นที่สักการะของผู้ที่เคารพพระนเรศวร

การเดินทางและเที่ยวชม

วัดวรเชษฐารามอยู่ทางตะวันตกของพระราชวังหลวง เข้าถึงได้ทางถนนเล็กฝั่งตะวันตกของคลองท่อ และมีถนนอีกเส้นด้านหลังกลุ่มโบราณสถานที่ไปออกถนนอู่ทอง ใช้จักรยานหรือรถสามล้อได้สะดวก

นิยมชมคู่กับวัดโลกยสุธาซึ่งมีพระพุทธไสยาสน์องค์ใหญ่อยู่ใกล้กัน ถ้าอยากเห็นภาพเต็มของข้อถกเถียง ลองนั่งรถไปดูวัดวรเชษฐ์นอกเกาะทางตะวันตกของเกาะเมืองด้วย จะเห็นความต่างของขนาดและรูปแบบเจดีย์ได้ชัด