ถวายพระเพลิงพระบรมศพสมเด็จพระนเรศวรที่ใด: หลักฐานกับข้อถกเถียง

เหตุผลของฝ่ายวัดในเกาะ

ผู้ที่เห็นว่าเป็นวัดวรเชษฐารามในเกาะให้เหตุผลว่าวัดอยู่ใกล้พระราชวังหลวง สมัยนั้นยังไม่มีสนามหน้าจักรวรรดิที่ใช้ถวายพระเพลิงในสมัยหลัง และกษัตริย์อยุธยายุคก่อนมักสร้างวัดบนที่ถวายพระเพลิง เช่น วัดพระราม และวัดราชบูรณะ

อีกเหตุผลหนึ่งคือพงศาวดารกล่าวถึงทุ่งวัดวรเชษฐ์นอกเมืองมาตั้งแต่ศึก พ.ศ. 2106–2107 แสดงว่าวัดนอกเกาะมีอยู่ก่อนพระนเรศวรสวรรคตราว 40 ปี จึงไม่น่าใช่วัดที่สร้างใหม่ใน พ.ศ. 2148

เหตุผลของฝ่ายวัดนอกเกาะ

ฝ่ายที่เห็นว่าเป็นวัดวรเชษฐ์นอกเกาะชี้ว่าพงศาวดารบรรยายว่าเป็นวัดของพระสงฆ์ฝ่ายอรัญวาสี ซึ่งเหมาะกับที่ตั้งนอกเมืองที่เงียบสงบ และวัดนอกเกาะมีขนาดใหญ่และสง่างามกว่า สมกับเป็นวัดที่พระมหากษัตริย์สร้างอุทิศถวายพระเชษฐา

เรื่องที่บรรจุพระบรมอัฐิก็ต้องแยกออกจากที่ถวายพระเพลิง นักค้นคว้าบางท่านเห็นว่าพระบรมอัฐิของกษัตริย์อยุธยามักประดิษฐานที่วัดพระศรีสรรเพชญ์ วัดที่สร้างขึ้นใหม่จึงอาจเป็นที่ถวายพระเพลิงหรือวัดที่สร้างอุทิศพระราชกุศลมากกว่าที่บรรจุพระบรมอัฐิ

ความเชื่อของชาวไทใหญ่

นอกกรุงศรีอยุธยา ชาวไทใหญ่จำนวนมากเชื่อว่าพระนเรศวรถวายพระเพลิงในดินแดนของตน และพระอัฐิบรรจุในพระเจดีย์ที่เมืองโต๋น (Mong Ton) ทางใต้ของรัฐฉาน

ความเชื่อนี้ต่างจากพงศาวดารไทยที่ว่าอัญเชิญพระบรมศพกลับกรุงศรีอยุธยา จึงควรถือเป็นความทรงจำท้องถิ่นที่น่าศึกษา มากกว่าจะเป็นข้อยุติของคำถามนี้

ไปดูด้วยตาตัวเอง

ผู้สนใจสามารถไปชมวัดวรเชษฐารามในเกาะและวัดวรเชษฐ์นอกเกาะได้ในวันเดียว จะเห็นความต่างของขนาดและรูปแบบเจดีย์ได้ชัด แล้วลองชั่งน้ำหนักเหตุผลของแต่ละฝ่ายด้วยตัวเอง ทั้งสองแห่งเป็นทั้งโบราณสถานและที่สักการะของผู้เคารพพระนเรศวร จึงควรแต่งกายสุภาพและไม่ปีนป่ายโบราณสถาน