หน้าแรก › ประวัติอยุธยา › ราชวงศ์สุพรรณภูมิ

ราชวงศ์สุพรรณภูมิ ราชวงศ์ที่ครองกรุงศรีอยุธยานานที่สุด

ราชวงศ์สุพรรณภูมิเป็นราชวงศ์ที่ครองกรุงศรีอยุธยานานที่สุด มีพระมหากษัตริย์ 13 พระองค์ ครองราชย์สองช่วงรวมเกือบ 180 ปี เรื่องราวของราชวงศ์นี้ครอบคลุมทั้งยุคขยายอาณาจักร การวางระบบการปกครอง การมาถึงของชาวยุโรป ไปจนถึงการเสียกรุงครั้งที่ 1 ใน พ.ศ. 2112

พระมหากษัตริย์ในราชวงศ์ (พ.ศ. 1913–1931 และ พ.ศ. 1952–2112 (ช่วงไม่ต่อเนื่อง))

ลำดับ	พระนาม	ครองราชย์	เรื่องสำคัญ
3	สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 1 (ขุนหลวงพะงั่ว)	พ.ศ. 1913–1931	เดิมครองสุพรรณบุรี ทรงทำศึกกับสุโขทัยจนยอมเป็นเมืองขึ้น และเสด็จสวรรคตระหว่างทางกลับจากเมืองกำแพงเพชร
4	สมเด็จพระเจ้าทองลัน	พ.ศ. 1931 (7 วัน)	พระราชโอรสของขุนหลวงพะงั่ว ครองราชย์ 7 วันก็ถูกสมเด็จพระราเมศวรยึดอำนาจและให้สำเร็จโทษที่วัดโคกพระยา
6	สมเด็จพระอินทราชา (เจ้านครอินทร์)	พ.ศ. 1952–1967	เคยนำคณะทูตไปเมืองจีนด้วยพระองค์เอง และนำราชวงศ์สุพรรณภูมิกลับมาครองอยุธยาอย่างต่อเนื่อง
7	สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 2 (เจ้าสามพระยา)	พ.ศ. 1967–1991	ขึ้นครองราชย์หลังพระเชษฐาทั้งสองชนช้างสิ้นพระชนม์ โปรดให้สร้างวัดราชบูรณะ และตีเมืองพระนครหลวงของเขมรได้ใน พ.ศ. 1974
8	สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ	พ.ศ. 1991–2031	ทรงแยกฝ่ายทหารกับพลเรือน กำหนดศักดินา ถวายพระราชวังเดิมเป็นวัดพระศรีสรรเพชญ์ และประทับที่พิษณุโลกช่วงสงครามกับล้านนา
9	สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 3 (สมเด็จพระอินทราชาที่ 2)	พ.ศ. 2031–2034	เคยดูแลอยุธยาขณะพระราชบิดาประทับที่พิษณุโลก และยกทัพตีเมืองทวายได้
10	สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2	พ.ศ. 2034–2072	สร้างเจดีย์และหล่อพระศรีสรรเพชญ์ที่วัดพระศรีสรรเพชญ์ และเป็นรัชกาลที่โปรตุเกสส่งทูตมาเป็นชาติยุโรปชาติแรก
11	สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 4 (หน่อพุทธางกูร)	พ.ศ. 2072–2076	ครองราชย์ไม่นานก็เสด็จสวรรคตด้วยไข้ทรพิษ
12	สมเด็จพระรัษฎาธิราช	พ.ศ. 2076–2077 (ราว 5 เดือน)	ขึ้นครองราชย์ขณะยังทรงพระเยาว์ ราว 5 เดือนก็ถูกสำเร็จโทษ
13	สมเด็จพระไชยราชาธิราช	พ.ศ. 2077–2089	รับทหารโปรตุเกสราว 120 คนเข้ารับราชการและพระราชทานที่ดินตั้งหมู่บ้าน เสด็จสวรรคตหลังการศึกกับเชียงใหม่
14	สมเด็จพระยอดฟ้า (พระแก้วฟ้า)	พ.ศ. 2089–2091	ขึ้นครองราชย์ขณะพระชันษาราว 10–11 ปี มีท้าวศรีสุดาจันทร์ว่าราชการแทน ก่อนถูกกำจัดเมื่อขุนวรวงศาธิราชขึ้นมามีอำนาจ
15	สมเด็จพระมหาจักรพรรดิ	พ.ศ. 2091–2111	ต้นรัชกาลเกิดศึกที่สมเด็จพระศรีสุริโยทัยสิ้นพระชนม์ ต่อมาต้องยอมเป็นไมตรีกับหงสาวดีหลังสงครามช้างเผือก และเสด็จสวรรคตระหว่างถูกล้อมกรุง
16	สมเด็จพระมหินทราธิราช	พ.ศ. 2111–2112	กษัตริย์ในช่วงเสียกรุงครั้งที่ 1 ถูกพาตัวไปหงสาวดีและเสด็จสวรรคตระหว่างทาง

ขุนหลวงพะงั่วกับการปราบสุโขทัย (พ.ศ. 1913–1931)

สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 1 หรือขุนหลวงพะงั่ว เดิมครองเมืองสุพรรณบุรีและเป็นนักรบที่เข้มแข็ง เมื่อขึ้นครองราชย์ใน พ.ศ. 1913 ทรงยกทัพขึ้นเหนือหลายครั้ง ตีได้พิษณุโลก และเมื่อ พ.ศ. 1921 (ค.ศ. 1378) กษัตริย์สุโขทัยยอมอ่อนน้อมที่เมืองชากังราว สุโขทัยจึงกลายเป็นเมืองขึ้นของอยุธยา

พระองค์เสด็จสวรรคตระหว่างทางกลับจากเมืองกำแพงเพชรใน พ.ศ. 1931 สมเด็จพระเจ้าทองลันพระราชโอรสครองราชย์ได้เพียง 7 วัน ก็ถูกสมเด็จพระราเมศวรยึดอำนาจ บัลลังก์จึงกลับไปอยู่กับราชวงศ์อู่ทองอีกราว 21 ปี

กลับมาครองอำนาจ: พระอินทราชาและเจ้าสามพระยา

ใน พ.ศ. 1952 เจ้านครอินทร์แห่งสุพรรณบุรีขึ้นครองราชย์เป็นสมเด็จพระอินทราชา ก่อนครองราชย์ พระองค์เคยนำคณะทูตไปเมืองจีนด้วยพระองค์เองหลายครั้ง ในรัชกาลนี้ทูตจีนราชวงศ์หมิงเดินทางมาอยุธยาหลายคณะ และอยุธยาเข้าไปไกล่เกลี่ยเรื่องสืบราชสมบัติของสุโขทัยได้

เมื่อพระอินทราชาเสด็จสวรรคตใน พ.ศ. 1967 (ค.ศ. 1424) เจ้าอ้ายพระยาและเจ้ายี่พระยาชนช้างแย่งราชสมบัติกันใกล้สะพานป่าถ่านจนสิ้นพระชนม์ทั้งคู่ เจ้าสามพระยาพระอนุชาจึงขึ้นครองราชย์เป็นสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 2 และโปรดให้สร้างวัดราชบูรณะบนที่ถวายพระเพลิงพระเชษฐา ต่อมาใน พ.ศ. 1974 ทรงตีเมืองพระนครหลวงของเขมรได้

สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ: วางระบบบ้านเมือง (พ.ศ. 1991–2031)

ก่อนครองราชย์ สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถเคยเสด็จไปครองเมืองพิษณุโลก เมื่อขึ้นครองราชย์ใน พ.ศ. 1991 (ค.ศ. 1448) อยุธยากับสุโขทัยจึงอยู่ใต้กษัตริย์พระองค์เดียวกัน พระองค์ทรงแยกขุนนางเป็นฝ่ายทหารและฝ่ายพลเรือน ตั้งกรมกลาโหมและมหาดไทย และกำหนดศักดินาของขุนนางแต่ละตำแหน่ง

สงครามยืดเยื้อกับพระเจ้าติโลกราชแห่งล้านนาทำให้พระองค์เสด็จไปประทับที่พิษณุโลกตั้งแต่ราว พ.ศ. 2006 (ค.ศ. 1463) และเคยผนวชที่วัดจุฬามณีอยู่ระยะหนึ่ง ส่วนที่อยุธยา ทรงถวายพระราชวังเดิมให้เป็นวัดพระศรีสรรเพชญ์ แล้วสร้างพระราชวังใหม่ทางเหนือ

พระรามาธิบดีที่ 2 และชาวยุโรปกลุ่มแรก

สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 (พ.ศ. 2034–2072) โปรดให้สร้างเจดีย์ 2 องค์ที่วัดพระศรีสรรเพชญ์เพื่อบรรจุพระบรมอัฐิพระราชบิดาและพระเชษฐา และหล่อพระศรีสรรเพชญ์ใน พ.ศ. 2043 ปี พ.ศ. 2054 (ค.ศ. 1511) โปรตุเกสยึดมะละกาได้แล้วส่งทูตมาอยุธยา อีก 5 ปีต่อมาก็ทำสนธิสัญญาให้ชาวโปรตุเกสค้าขายและพำนักในสยามได้

หลังจากนั้นบัลลังก์ผลัดมือหลายครั้ง สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 4 สวรรคตด้วยไข้ทรพิษ สมเด็จพระรัษฎาธิราชซึ่งยังทรงพระเยาว์ครองราชย์ได้ราว 5 เดือนก่อนถูกสำเร็จโทษ แล้วสมเด็จพระไชยราชาธิราชขึ้นครองราชย์ใน พ.ศ. 2077 พระองค์ทรงรับทหารโปรตุเกสราว 120 คนเป็นทหารรักษาพระองค์และครูฝึกปืน และพระราชทานที่ดินให้ตั้งหมู่บ้าน

วิกฤตราชสมบัติ สงครามกับหงสาวดี และการเสียกรุง

หลังพระไชยราชาเสด็จสวรรคต สมเด็จพระยอดฟ้าซึ่งพระชันษาเพียงราว 10–11 ปีขึ้นครองราชย์ โดยมีท้าวศรีสุดาจันทร์ว่าราชการแทน ต่อมาท้าวศรีสุดาจันทร์ยกขุนวรวงศาธิราชขึ้นมามีอำนาจ ใน พ.ศ. 2091 ขุนพิเรนทรเทพกับขุนนางกลุ่มหนึ่งจึงกำจัดทั้งสอง แล้วอัญเชิญพระเฑียรราชาขึ้นครองราชย์เป็นสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ

เพียงไม่กี่เดือนต่อมา ทัพพระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้ก็มาถึงพระนคร สมเด็จพระศรีสุริโยทัยสิ้นพระชนม์บนคอช้างขณะเข้าช่วยพระราชสวามี หลังศึกนี้ทรงเสริมการป้องกันพระนคร ต่อมาในสงครามช้างเผือก พ.ศ. 2106–2107 ต้องยอมถวายช้างเผือกและส่งพระราเมศวรพระราชโอรสไปเป็นองค์ประกันที่หงสาวดี

สมเด็จพระมหาจักรพรรดิทรงผนวชและมอบราชการให้สมเด็จพระมหินทราธิราช แต่ภายหลังทรงกลับมาตั้งแข็งเมืองอีก ทัพพระเจ้าบุเรงนองจึงยกมาล้อมกรุงปลาย พ.ศ. 2111 พระองค์เสด็จสวรรคตระหว่างถูกล้อม และกรุงศรีอยุธยาเสียใน พ.ศ. 2112 (ค.ศ. 1569) สมเด็จพระมหินทราธิราชถูกพาไปหงสาวดีและสวรรคตระหว่างทาง ราชวงศ์สุพรรณภูมิจึงสิ้นสุดลง

ร่องรอยราชวงศ์สุพรรณภูมิที่ไปดูได้

โบราณสถานกลางเกาะเมืองหลายแห่งเกิดขึ้นในราชวงศ์นี้

วัดราชบูรณะ: สร้าง พ.ศ. 1967 สมัยเจ้าสามพระยา
วัดมหาธาตุ: ฉบับหลวงประเสริฐว่าเริ่มสร้างสมัยขุนหลวงพะงั่ว
วัดพระศรีสรรเพชญ์และพระราชวังหลวง: พระบรมไตรโลกนาถยกวังเดิมเป็นวัด พระรามาธิบดีที่ 2 สร้างเจดีย์และหล่อพระศรีสรรเพชญ์
วัดมเหยงคณ์: พงศาวดารว่าสร้างสมัยพระบรมราชาธิราชที่ 2
หมู่บ้านโปรตุเกส และวิหารพระมงคลบพิตร: เกี่ยวข้องกับรัชกาลพระไชยราชาธิราช
เจดีย์ศรีสุริโยทัยและวัดหน้าพระเมรุ: เกี่ยวข้องกับสงครามสมัยพระมหาจักรพรรดิ

เรื่องที่นักประวัติศาสตร์ยังเห็นต่าง

ปีสร้างวัดมเหยงคณ์: ฉบับหลวงประเสริฐว่า พ.ศ. 1981 ส่วนพงศาวดารฉบับหลังว่า พ.ศ. 1967 ซึ่งเป็นปีขึ้นครองราชย์ของเจ้าสามพระยา
พระบรมไตรโลกนาถ: แหล่งข้อมูลระบุปีที่ทรงผนวชต่างกัน มีทั้ง พ.ศ. 2004 และ พ.ศ. 2008 และปีเสด็จสวรรคตบางแหล่งก็ระบุต่างไปจาก พ.ศ. 2031
การสิ้นพระชนม์ของสมเด็จพระยอดฟ้า: ฉบับหลวงประเสริฐว่าเป็นอุบัติเหตุ พงศาวดารฉบับหลังว่าถูกสำเร็จโทษที่วัดโคกพระยา ส่วนบันทึกของปินโตชาวโปรตุเกสและวัน วลิตว่าถูกวางยาพิษ
ขุนวรวงศาธิราช: รายพระนามมาตรฐาน 33 พระองค์ไม่นับรวม แต่บางรายการนับเป็นพระมหากษัตริย์องค์หนึ่ง
ปีสิ้นรัชกาลพระมหาจักรพรรดิ: ตำราไทยให้ พ.ศ. 2091–2111 ต่อเนื่อง แต่หลายแหล่งเล่าว่าพระองค์มอบราชสมบัติให้พระมหินทราธิราชตั้งแต่ราว พ.ศ. 2107 แล้วกลับมามีอำนาจอีกครั้งก่อนสวรรคต ส่วนวันสวรรคตก็ระบุต่างกันระหว่างหลักฐานไทยกับพม่า