วัดราชบูรณะ วัดของเจ้าสามพระยา กับกรุเครื่องทองและจิตรกรรมใต้พระปรางค์

เครื่องทองจากกรุ และพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เจ้าสามพระยา

ของที่พบในกรุมีทั้งเครื่องราชูปโภค เครื่องประดับ พระพุทธรูป และพระพิมพ์จำนวนมหาศาล ชิ้นที่โดดเด่นคือพระแสงขรรค์ชัยศรี ศิลปะอยุธยาตอนต้นราวพุทธศตวรรษที่ 20 ซึ่งลวดลายได้รับอิทธิพลศิลปะเปอร์เซีย-อิสลาม นอกจากนี้ยังมีพระคชาธารจำลองทำจากทองคำ จุลมงกุฎ และแหวนทองคำประดับอัญมณีหลายร้อยวง

ทางราชการนำพระพิมพ์ส่วนหนึ่งออกจำหน่ายแก่ประชาชนใน พ.ศ. 2502 เพื่อนำรายได้มาสมทบการสร้างพิพิธภัณฑ์ ซึ่งเปิดในวันที่ 26 ธันวาคม พ.ศ. 2504 (ค.ศ. 1961) และตั้งชื่อตามผู้สร้างวัดว่าพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เจ้าสามพระยา

ปัจจุบันเครื่องทองจากกรุวัดราชบูรณะและวัดมหาธาตุจัดแสดงรวมกันในอาคารจัดแสดงเครื่องทองอยุธยา ซึ่งเพิ่มจำนวนชิ้นที่นำออกแสดงจากราว 1,000 ชิ้นเป็นกว่า 2,000 ชิ้น

จิตรกรรมฝาผนังในกรุ

กรุใต้พระปรางค์มีหลายชั้น ชั้นหนึ่งมีภาพบุคคลแต่งกายแบบจีนที่เลือนลางและยังอ่านตัวอักษรจีนได้บางตัว อีกชั้นมีภาพที่ชัดเจนกว่า ทั้งพระพุทธเจ้า พระสาวก ต้นไม้ นก และลายดอกไม้ บางส่วนปิดทอง

งานศึกษาทางวิชาการที่ตีพิมพ์ใน พ.ศ. 2567 ระบุว่าจิตรกรรมในกรุชั้นที่ 2 แบ่งเป็นช่องสี่เหลี่ยม เล่าเรื่องพุทธประวัติ ชาดก พระอดีตพุทธเจ้า และพระอสีติมหาสาวก และมีภาพรอยพระพุทธบาทบนเขาสุมนกูฏในลังกา จิตรกรรมเหล่านี้เป็นงานสมัยอยุธยาตอนต้นที่หลงเหลือมาน้อยมาก

เพราะภาพในกรุจริงเปราะบางลงเรื่อยๆ จึงมีการทำภาพจำลองด้วยกระเบื้องไปจัดแสดงที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เจ้าสามพระยา และมีการพูดถึงความเป็นไปได้ที่จะต้องปิดกรุจริงในอนาคตเพื่อการอนุรักษ์

วัดราชบูรณะในแต่ละยุค

พระปรางค์องค์เดียวกันนี้ยืนผ่านเหตุการณ์มาเกือบหกร้อยปี ลองนึกภาพตามยุคดังนี้

• แรกสร้างกรุง (พ.ศ. 1893–2031): พ.ศ. 1967 เจ้าสามพระยาสร้างวัดเป็นอนุสรณ์ของพระเชษฐา และบรรจุเครื่องทองไว้ในกรุใต้พระปรางค์
• สมัยพระนเรศวร (พ.ศ. 2091–2148): วัดหลวงอายุกว่า 160 ปี ตั้งอยู่ใจกลางพระนครคู่กับวัดมหาธาตุ ริมคลองประตูข้าวเปลือกซึ่งเป็นเส้นทางน้ำกลางเมือง
• สมัยพระนารายณ์ (พ.ศ. 2199–2231): ยังเป็นวัดสำคัญกลางเมือง ขณะที่ของมีค่าในกรุยังคงถูกปิดผนึกอยู่ใต้ดิน
• เสียกรุงครั้งที่ 2 (พ.ศ. 2310): ตามพระราชพงศาวดาร ไฟไหม้ใหญ่ช่วงปลาย พ.ศ. 2309 ลามจากท่าทรายมาถึงวัดนี้ และวัดถูกทำลายเมื่อกรุงแตก แต่กรุใต้พระปรางค์ยังไม่ถูกเปิด
• วันนี้: พระปรางค์ได้รับการบูรณะ หลังน้ำท่วมใหญ่ พ.ศ. 2554 กรมศิลปากรร่วมกับโครงการอนุรักษ์จากเยอรมนีซ่อมปูนปั้นและเสริมฐานรากระหว่าง พ.ศ. 2554–2556

สิ่งที่ควรดู

เริ่มจากมองพระปรางค์ประธานจากด้านหน้า แล้วเดินเข้าไปใกล้เพื่อดูปูนปั้นครุฑยุดนาค จากนั้นชมฐานวิหารและอุโบสถที่เหลือเพียงผนังและฐาน หากเปิดให้ลงกรุ บันไดจะแคบและชัน ควรค่อยๆ เดินและไม่สัมผัสผนังจิตรกรรม

• พระปรางค์ประธานและปูนปั้นครุฑยุดนาค
• กรุใต้พระปรางค์และจิตรกรรมฝาผนัง (ขึ้นกับการเปิดให้ชมในช่วงนั้น)
• ฐานวิหารหลวงและอุโบสถ
• ชมต่อที่อาคารเครื่องทองอยุธยา พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เจ้าสามพระยา