วัดพระราม วัดบนที่ถวายพระเพลิงพระเจ้าอู่ทอง ริมบึงพระราม

เกี่ยวข้องกับสมเด็จพระนเรศวรอย่างไร

ไม่พบบันทึกว่าวัดพระรามเกิดเหตุการณ์สำคัญในรัชกาลสมเด็จพระนเรศวร ในยุคนั้นวัดนี้คือวัดหลวงเก่าแก่กลางพระนคร อยู่ไม่ไกลจากพระราชวังหลวงที่พระองค์เสด็จขึ้นครองราชย์ใน พ.ศ. 2133

แต่วัดพระรามมีบทบาทในอีกแง่หนึ่ง คือเป็นตัวอย่างแรกๆ ของธรรมเนียมที่กษัตริย์อยุธยาสร้างวัดบนที่ถวายพระเพลิงพระบรมศพ พงศาวดารบางฉบับเล่าว่าวัดราชบูรณะก็สร้างบนที่ถวายพระเพลิงเจ้าอ้ายพระยาและเจ้ายี่พระยาในลักษณะเดียวกัน

เมื่อพระนเรศวรเสด็จสวรรคตใน พ.ศ. 2148 (ค.ศ. 1605) พงศาวดารเล่าว่าสมเด็จพระเอกาทศรถทรงสร้างพระอารามบนที่ถวายพระเพลิง แต่ไม่ได้บอกชื่อวัด นักประวัติศาสตร์จึงใช้ธรรมเนียมนี้เป็นหลักคิด และถกเถียงกันระหว่างวัดวรเชษฐารามในเกาะ วัดวรเชษฐ์นอกเกาะ และวัดศพสวรรค์ ข้อสังเกตหนึ่งที่ถูกยกมาคือก่อนรัชกาลพระเจ้าปราสาททอง การถวายพระเพลิงกษัตริย์มักจัดในเขตพระนคร เหมือนที่วัดพระราม

บึงพระรามกับตำนานหนองโสน

บึงใหญ่หน้าวัดได้ชื่อตามวัด เดิมเรียกบึงวัดพระราม แล้วคนเรียกสั้นลงเป็นบึงพระราม เอกสารเก่าบางชิ้นเรียกบริเวณนี้ว่าหนองโสนหรือดงโสน และพระยาโบราณราชธานินทร์สันนิษฐานว่าชื่อเดิมของบึงทั้งผืนคือบึงชีขัน ซึ่งปรากฏในกฎมณเฑียรบาล

บันทึกของฟาน ฟลีต (ค.ศ. 1640) และพงศาวดารฉบับบริติชมิวเซียมผูกการสร้างเมืองของพระเจ้าอู่ทองไว้กับหนองน้ำแห่งนี้ แต่ผู้ศึกษาบางท่าน เช่น สุเมธ ชุมสาย ตั้งข้อสงสัยว่าบึงมีอยู่ตั้งแต่แรกสร้างเมืองจริงหรือไม่ เพราะแผนที่ของแกมป์เฟอร์และแบลแลงไม่ได้แสดงบึงนี้

พระยาโบราณราชธานินทร์เห็นว่าบึงขยายใหญ่ขึ้นเพราะมีการขุดดินไปถมพื้นที่พระราชวังและวัดสำคัญหลายแห่ง ต่อมาในช่วง พ.ศ. 2499–2500 รัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม ขุดลอกและปรับบึงเป็นสวนสาธารณะอย่างที่เห็นวันนี้

วัดพระรามในแต่ละยุค

จุดนี้บนแผนที่มีเรื่องเล่าครบทุกยุค ตั้งแต่ปฐมกษัตริย์จนถึงวันนี้

• แรกสร้างกรุง (พ.ศ. 1893–2031): สมเด็จพระราเมศวรโปรดให้ถวายพระเพลิงพระบรมศพพระเจ้าอู่ทอง และสร้างวัดพระรามขึ้นบนที่นั้นใน พ.ศ. 1912 ตามพงศาวดารฉบับหลวงประเสริฐ
• สมัยพระนเรศวร (พ.ศ. 2091–2148): วัดหลวงเก่าแก่กลางพระนคร ใกล้พระราชวังหลวงที่พระนเรศวรครองราชย์ (พ.ศ. 2133–2148) ไม่พบบันทึกเหตุการณ์เฉพาะของวัดในยุคนี้
• สมัยพระนารายณ์ (พ.ศ. 2199–2231): บาทหลวงตาชาร์ดซึ่งมากับคณะทูตฝรั่งเศสบันทึกใน ค.ศ. 1685 ว่าวัดอยู่ห่างพระราชวังไปทางใต้ราวร้อยก้าว แผนที่ฝรั่งเศสของแบลแลงเรียกวัดนี้ว่า Grande Pagode
• เสียกรุงครั้งที่ 2 (พ.ศ. 2310): หลังการบูรณะใหญ่ใน พ.ศ. 2284 ได้ไม่นาน วัดก็ร้างไปพร้อมพระนคร
• วันนี้: โบราณสถานในอุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา ช่วงครึ่งหลังของคริสต์ทศวรรษ 1950 มีการขุดพบโบราณวัตถุในกรุ ส่วนบึงพระรามด้านหน้ากลายเป็นสวนสาธารณะ

สิ่งที่ควรดูและการเที่ยวชม

จุดเด่นคือปรางค์ประธานบนฐานสูงที่ยังตั้งตระหง่าน ล้อมด้วยซากระเบียงคด เจดีย์ราย และอาคารบริวาร มุมที่สวยที่สุดคือมองจากริมบึงพระราม เพราะเห็นปรางค์สะท้อนในน้ำ โดยเฉพาะช่วงเช้าและช่วงแดดอ่อนตอนเย็น

วัดพระรามอยู่ริมถนนฝั่งตรงข้ามทางเข้าวิหารพระมงคลบพิตรและวัดพระศรีสรรเพชญ์ จึงเดินชมต่อกันได้ในครึ่งวัน ถ้าอยากเข้าใจธรรมเนียมสร้างวัดบนที่ถวายพระเพลิงให้ชัดขึ้น ลองไปดูวัดราชบูรณะ และวัดวรเชษฐารามที่เกี่ยวกับพระนเรศวรต่อ