หน้าแรก › ประวัติอยุธยา › ราชวงศ์อู่ทอง

ราชวงศ์อู่ทอง ราชวงศ์ของผู้สร้างกรุงศรีอยุธยา

ราชวงศ์อู่ทองคือราชวงศ์ของผู้สร้างกรุงศรีอยุธยา มีพระมหากษัตริย์เพียง 3 พระองค์ และครองราชย์เป็นสองช่วงสลับกับราชวงศ์สุพรรณภูมิ รวมกันราว 40 ปี แม้จะอยู่ในอำนาจไม่นาน แต่วัดสำคัญหลายแห่งที่เห็นในอยุธยาวันนี้เริ่มต้นจากรัชกาลของราชวงศ์นี้

พระมหากษัตริย์ในราชวงศ์ (พ.ศ. 1893–1952 (ช่วงไม่ต่อเนื่อง))

ลำดับ	พระนาม	ครองราชย์	เรื่องสำคัญ
1	สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 (พระเจ้าอู่ทอง)	พ.ศ. 1893–1912	ทรงสถาปนากรุงศรีอยุธยา ตั้งพระราชวังตรงที่เป็นวัดพระศรีสรรเพชญ์ในปัจจุบัน และสร้างวัดพุทไธศวรรย์กับวัดป่าแก้ว
2	สมเด็จพระราเมศวร	พ.ศ. 1912–1913 และ พ.ศ. 1931–1938	ครองราชย์สองครั้ง ครั้งแรกถวายราชสมบัติแด่ขุนหลวงพะงั่ว ครั้งหลังยึดอำนาจคืนจากสมเด็จพระเจ้าทองลัน พงศาวดารบางฉบับว่าทรงสร้างวัดพระราม วัดมหาธาตุ และวัดภูเขาทอง
5	สมเด็จพระรามราชาธิราช	พ.ศ. 1938–1952	พระราชโอรสของสมเด็จพระราเมศวร ถูกเจ้านครอินทร์แห่งสุพรรณบุรียึดอำนาจและส่งไปประทับที่ปทาคูจาม ปิดฉากราชวงศ์อู่ทอง

ที่มาของชื่อราชวงศ์

ชื่อราชวงศ์อู่ทองมาจากพระนามที่คนทั่วไปใช้เรียกปฐมกษัตริย์ คือพระเจ้าอู่ทอง ซึ่งเสด็จขึ้นครองราชย์ในพระนามสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 นักประวัติศาสตร์บางท่านเรียกราชวงศ์นี้ว่าสายละโว้ เพราะฐานอำนาจสำคัญอยู่ที่เมืองลพบุรี ซึ่งพระราชโอรสคือพระราเมศวรเสด็จไปครอง

อีกด้านหนึ่ง เมืองสุพรรณบุรีอยู่ในความดูแลของขุนหลวงพะงั่ว ผู้มีศักดิ์เป็นลุงของพระราเมศวร ความสัมพันธ์ของสองเมืองนี้กลายเป็นเรื่องชิงอำนาจที่ดำเนินไปตลอดช่วงต้นกรุง

รัชกาลพระเจ้าอู่ทอง (พ.ศ. 1893–1912)

พระเจ้าอู่ทองทรงสถาปนากรุงศรีอยุธยาเมื่อ พ.ศ. 1893 (ค.ศ. 1351) และตั้งพระราชวังตรงบริเวณที่เป็นวัดพระศรีสรรเพชญ์ในปัจจุบัน พงศาวดารรุ่นหลังเล่าว่าช่วงต้นรัชกาล ทัพอยุธยายกไปตีเมืองพระนครหลวงของเขมร โดยมีพระราเมศวรและขุนหลวงพะงั่วร่วมรบ

ใน พ.ศ. 1896 พระองค์โปรดให้สร้างวัดพุทไธศวรรย์ตรงตำหนักเวียงเหล็กที่เคยประทับก่อนสร้างกรุง และราว พ.ศ. 1900 มีการสร้างวัดป่าแก้ว ซึ่งต่อมาคือวัดใหญ่ชัยมงคล พระเจ้าอู่ทองเสด็จสวรรคตใน พ.ศ. 1912 (ค.ศ. 1369)

พระราเมศวรครองราชย์ครั้งแรกแล้วสละราชสมบัติ

สมเด็จพระราเมศวรเสด็จจากลพบุรีมาครองราชย์ต่อใน พ.ศ. 1912 ตามพงศาวดารบางฉบับ พระองค์โปรดให้สร้างวัดพระรามบนที่ถวายพระเพลิงพระบรมศพพระราชบิดา แต่ครองราชย์เพียงราวปีเดียวก็ถวายราชสมบัติแด่ขุนหลวงพะงั่ว แล้วเสด็จกลับไปครองลพบุรีตามเดิม

การสละราชสมบัติครั้งนี้มักเล่ากันว่าเป็นไปโดยดี แต่ผู้ศึกษาบางท่านเห็นว่าน่าจะเป็นการถูกบีบให้สละ เพราะฝ่ายสุพรรณบุรีมีกำลังเข้มแข็งกว่า ราชวงศ์สุพรรณภูมิจึงได้ครองบัลลังก์อยู่ราว 18 ปี

การกลับมาครั้งที่สอง (พ.ศ. 1931–1938)

เมื่อสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 1 (ขุนหลวงพะงั่ว) เสด็จสวรรคตระหว่างทางกลับจากการศึกทางเหนือใน พ.ศ. 1931 พระราชโอรสคือสมเด็จพระเจ้าทองลันขึ้นครองราชย์ได้เพียง 7 วัน สมเด็จพระราเมศวรก็เสด็จจากลพบุรีเข้ายึดพระราชวัง และให้สำเร็จโทษสมเด็จพระเจ้าทองลันที่วัดโคกพระยา

ในรัชกาลครั้งหลัง พงศาวดารเล่าว่าทรงยกทัพตีเชียงใหม่และทรงทำศึกกับเขมรอีกครั้ง พงศาวดารบางฉบับยังระบุว่าพระองค์โปรดให้สร้างวัดมหาธาตุกลางพระนคร และวัดภูเขาทองทางเหนือของเกาะเมือง พระองค์เสด็จสวรรคตใน พ.ศ. 1938 (ค.ศ. 1395)

สมเด็จพระรามราชาธิราชกับจุดจบของราชวงศ์

สมเด็จพระรามราชาธิราช พระราชโอรสของสมเด็จพระราเมศวร ครองราชย์ พ.ศ. 1938–1952 ช่วงนี้อำนาจของอยุธยาเหนือหัวเมืองทางเหนืออ่อนลง สุโขทัยแยกตัวและยึดนครสวรรค์คืนได้ ขณะที่เจ้านครอินทร์แห่งสุพรรณบุรีติดต่อกับราชสำนักจีนราชวงศ์หมิงอย่างใกล้ชิดจนมีบารมีมาก

ใน พ.ศ. 1952 (ค.ศ. 1409) พระองค์ทรงขัดเคืองกับเจ้าเสนาบดีและมีรับสั่งให้จับกุม เจ้าเสนาบดีหนีไปฝั่งปทาคูจามแล้วขอให้เจ้านครอินทร์ช่วย ทัพสุพรรณบุรีเข้ายึดพระนครได้ สมเด็จพระรามราชาธิราชถูกส่งไปประทับที่ปทาคูจาม ราชวงศ์อู่ทองจึงสิ้นสุดลง

ร่องรอยราชวงศ์อู่ทองที่ไปดูได้

แม้ราชวงศ์นี้จะครองราชย์รวมกันไม่นาน แต่วางรากฐานพระราชวังและวัดไว้หลายแห่ง ซึ่งยังเดินชมได้ในวันนี้

วัดพระศรีสรรเพชญ์และพระราชวังหลวง: ที่ตั้งพระราชวังแห่งแรกของพระเจ้าอู่ทอง
วัดพุทไธศวรรย์: สร้างบนที่ตั้งตำหนักเวียงเหล็ก
วัดใหญ่ชัยมงคล: เดิมคือวัดป่าแก้ว
วัดพระราม: สร้างบนที่ถวายพระเพลิงพระเจ้าอู่ทอง (พงศาวดารระบุผู้สร้างต่างกัน)
วัดมหาธาตุและวัดภูเขาทอง: พงศาวดารบางฉบับว่าสมเด็จพระราเมศวรทรงสร้าง

เรื่องที่นักประวัติศาสตร์ยังเห็นต่าง

พระเจ้าอู่ทองมาจากไหน: พงศาวดารไทยว่าย้ายมาจากเมืองอู่ทองเพราะโรคระบาด บันทึกวัน วลิตว่าเป็นพ่อค้าจีนที่เคยอยู่เพชรบุรี เอกสารล้านนาโยงพระองค์กับละโว้ และตำราบางเล่มเสนอว่าทรงครองพื้นที่ใกล้อยุธยาอยู่ก่อนแล้ว ยังไม่มีข้อยุติ
การแบ่งราชวงศ์: ชื่อราชวงศ์อู่ทองและราชวงศ์สุพรรณภูมิเป็นชื่อที่นักประวัติศาสตร์ใช้จัดกลุ่ม มีงานวิชาการตั้งคำถามว่าการแบ่งเช่นนี้ตรงกับความเป็นจริงเพียงใด
ระยะเวลาครองราชย์ครั้งแรกของพระราเมศวร: พระราชพงศาวดารว่า 1 ปี แต่บันทึกวัน วลิตว่า 3 ปี และว่าพระองค์ถูกลุงปลดจากราชสมบัติ
ปีที่พระราเมศวรกลับมาครองราชย์: ฉบับหลวงประเสริฐว่าขุนหลวงพะงั่วสวรรคต จ.ศ. 750 (พ.ศ. 1931) ส่วนพงศาวดารสมัยรัตนโกสินทร์ว่า จ.ศ. 746 (พ.ศ. 1927)
ผู้สร้างวัดพระรามและวัดมหาธาตุ: วัดพระรามมีทั้งฉบับที่ว่าพระราเมศวรเริ่มสร้าง และฉบับที่ว่าสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถสร้างภายหลัง ส่วนวัดมหาธาตุ ฉบับหลวงประเสริฐว่าเริ่มสร้างสมัยขุนหลวงพะงั่ว ฉบับหลังว่าพระราเมศวรสร้าง
ปีครองราชย์ของพระรามราชาธิราช: ตำรานี้ใช้ปีตามฉบับหลวงประเสริฐ (พ.ศ. 1938–1952) พงศาวดารรุ่นหลังบางฉบับวางเหตุการณ์ที่พระองค์ถูกโค่นอำนาจไว้ราว พ.ศ. 1944 และระบุระยะเวลาครองราชย์ต่างกันตั้งแต่ 3 ถึง 15 ปี