เจดีย์พระศรีสุริโยทัย (วัดสวนหลวงสบสวรรค์) อนุสรณ์พระอัยกีของสมเด็จพระนเรศวร

เกี่ยวข้องกับสมเด็จพระนเรศวรอย่างไร

พระราชธิดาพระองค์หนึ่งของสมเด็จพระสุริโยทัย พระนามเดิมว่าพระสวัสดิราช ได้รับการสถาปนาเป็นพระวิสุทธิกษัตรีย์ อัครมเหสีของพระมหาธรรมราชา และเป็นพระราชชนนีของพระสุพรรณกัลยา สมเด็จพระนเรศวร และสมเด็จพระเอกาทศรถ พระสุริโยทัยจึงเป็นพระอัยกีของพระนเรศวร

พระนเรศวรประสูติเมื่อ พ.ศ. 2098 หลังพระอัยกีสิ้นพระชนม์ราวเจ็ดปี แต่วีรกรรมของพระอัยกี และการที่พระราชบิดาเคยตกเป็นเชลยในศึกเดียวกัน คือฉากหลังของยุคที่พระองค์ทรงเติบโตขึ้นมา

ต่อมาในรัชกาลพระมหาธรรมราชา บริเวณใกล้เคียงซึ่งภายหลังกลายเป็นวังหลัง มีการสร้างตำหนักให้สมเด็จพระเอกาทศรถ พระอนุชาของพระนเรศวร ย่านนี้จึงเป็นที่ประทับของเจ้านายในราชวงศ์นี้ด้วย

ที่นี่ในแต่ละยุค

ลองไล่ดูว่าจุดนี้บนแผนที่เปลี่ยนไปอย่างไรในแต่ละยุค

• แรกสร้างกรุง (พ.ศ. 1893–2031): ยังไม่มีวัดและเจดีย์นี้ เป็นพื้นที่ริมน้ำฝั่งตะวันตกของเกาะเมือง ใกล้จุดบรรจบแม่น้ำเจ้าพระยากับแม่น้ำลพบุรีเดิม
• สมัยพระนเรศวร (พ.ศ. 2091–2148): ยุคนี้เปิดฉากด้วยการสิ้นพระชนม์และถวายพระเพลิงพระศพสมเด็จพระสุริโยทัย ตามพงศาวดารเกิดวัดสบสวรรค์และเจดีย์ที่ระลึกขึ้นที่นี่
• สมัยพระนารายณ์ (พ.ศ. 2199–2231): อยู่ในย่านสวนหลวงและวังหลังซึ่งเป็นเขตเจ้านาย แผนที่ที่ทำใน ค.ศ. 1751 ยังแสดงวัดศพสวรรค์กับวัดสวนหลวงอยู่คนละฝั่งคลอง
• เสียกรุงครั้งที่ 2 (พ.ศ. 2310): ในศึก พ.ศ. 2303 พงศาวดารกล่าวถึงวัดย่านนี้ว่าเป็นที่มั่นตั้งปืนใหญ่ยิงโต้ข้าศึกฝั่งตรงข้ามแม่น้ำ หลังกรุงแตก วัดถูกทิ้งร้าง
• วันนี้: สมัยรัตนโกสินทร์พื้นที่นี้กลายเป็นค่ายทหาร เจดีย์ได้รับการบูรณะครั้งใหญ่ พ.ศ. 2533 และปิดทองทั้งองค์แล้วเสร็จใน พ.ศ. 2534

สิ่งที่ควรดู

ตัวเจดีย์เป็นทรงระฆังย่อมุม ก่ออิฐถือปูน ตั้งบนฐานสูงหลายชั้น มีซุ้มยื่นออกทั้งสี่ด้าน ยอดซุ้มประดับเจดีย์จำลององค์เล็ก และมีบันไดด้านเหนือขึ้นสู่ห้องภายใน นักวิชาการบางท่านมองว่าอาจเป็นเจดีย์ย่อมุมสมัยอยุธยาที่เก่าที่สุดองค์หนึ่งที่ยังเหลืออยู่

การบูรณะ พ.ศ. 2533 พบพระบรมสารีริกธาตุ พระพุทธรูปปางมารวิชัย เจดีย์จำลอง และภาชนะทองคำภายในองค์เจดีย์ ปัจจุบันเก็บรักษาที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เจ้าสามพระยา

กล่าวกันว่าเมื่อพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 โปรดให้สร้างพระมหาเจดีย์องค์ที่ 4 ที่วัดพระเชตุพนฯ หรือวัดโพธิ์ ทรงใช้เจดีย์องค์นี้เป็นแบบ ผู้ที่เคยไปวัดโพธิ์ลองเปรียบเทียบรูปทรงดูได้

อย่าสับสนกับพระราชานุสาวรีย์สมเด็จพระศรีสุริโยทัยที่ทุ่งมะขามหย่อง ซึ่งเป็นอนุสรณ์สร้างใหม่นอกเกาะเมือง ส่วนเจดีย์องค์นี้เป็นโบราณสถานในเกาะเมือง

การเดินทางและเที่ยวชม

เจดีย์อยู่ใกล้ถนนอู่ทองฝั่งตะวันตกของเกาะเมือง พื้นที่นี้ยังเกี่ยวข้องกับหน่วยทหาร ลานรอบเจดีย์มีรั้วล้อมและมักปิด ผู้มาเยือนส่วนใหญ่จึงชมจากสวนด้านตะวันออก

อีกมุมที่สวยคือมองจากเรือในแม่น้ำเจ้าพระยา จะเห็นเจดีย์สีขาวยอดทองตั้งเด่นริมฝั่ง เหมาะกับการถ่ายภาพช่วงแดดอ่อนตอนเช้าหรือเย็น