วัดสุวรรณดาราราม วัดของบรรพชนราชวงศ์จักรี กับจิตรกรรมยุทธหัตถีพระนเรศวร

จิตรกรรมพระราชประวัติสมเด็จพระนเรศวรในวิหาร

สิ่งที่ทำให้วัดนี้อยู่ในเส้นทางตามรอยพระนเรศวรคือจิตรกรรมในวิหาร ผนังด้านบนเป็นภาพเทพชุมนุม ส่วนผนังด้านล่างเล่าพระราชประวัติและพระราชกรณียกิจของสมเด็จพระนเรศวร 20 ฉาก แต่ละฉากมีคำบรรยายสั้นๆ กำกับ

ฉากสำคัญได้แก่ การชนไก่กับมังสามเกียด การประกาศอิสรภาพที่เมืองแครง ฉากพระแสงดาบคาบค่าย และฉากยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชาใน พ.ศ. 2135 (ค.ศ. 1592) ซึ่งวางไว้ตรงข้ามพระประธานพอดี

จิตรกรรมชุดนี้วาดโดยพระยาอนุศาสน์จิตรกร (จันทร์ จิตรกร) ในช่วง พ.ศ. 2473–2474 รัชกาลพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ผู้ทรงริเริ่มให้วาด บทความของกรุงเทพธุรกิจเล่าว่าจิตรกรวัย 59 ปีใช้เวลาราวสองปี และนำภาพร่างแต่ละฉากไปปรึกษาสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ก่อนลงมือวาด

ภาพวาดด้วยสีน้ำมันแทนสีฝุ่นแบบจารีต และใช้ทัศนียภาพ สัดส่วนร่างกาย และท้องฟ้าแบบตะวันตก ภาพชุดนี้ภายหลังกลายเป็นต้นแบบของภาพประกอบในแบบเรียนประวัติศาสตร์ไทยจำนวนมาก และกรมศิลปากรยังจำลองไปจัดแสดงที่พระบรมราชานุสรณ์ดอนเจดีย์ จังหวัดสุพรรณบุรี

ควรจำไว้ว่าภาพเหล่านี้เป็นการตีความประวัติศาสตร์ของศิลปินในรัชกาลที่ 7 ไม่ใช่ภาพร่วมสมัยกับพระนเรศวร รายละเอียดอย่างเครื่องแต่งกายหรือฉากหลังจึงสะท้อนความรู้และความคิดของยุคที่วาดด้วย

วัดสุวรรณดารารามในแต่ละยุค

เมื่อเลื่อนดูแผนที่ทีละยุค จะเห็นว่าวัดนี้เกี่ยวกับพระนเรศวรผ่านความทรงจำมากกว่าเหตุการณ์ในยุคของพระองค์

• แรกสร้างกรุง (พ.ศ. 1893–2031): ยังไม่มีวัดนี้ ตรงนี้เป็นย่านริมน้ำด้านตะวันออกเฉียงใต้ของเกาะเมือง
• สมัยพระนเรศวร (พ.ศ. 2091–2148): ยังไม่พบหลักฐานว่ามีวัดนี้ แต่อีกเกือบ 340 ปีหลังศึกยุทธหัตถี เรื่องราวของพระองค์จะถูกวาดไว้บนผนังวิหารของวัดนี้
• สมัยพระนารายณ์ (พ.ศ. 2199–2231): มีผู้ชี้ว่าวัดในตำแหน่งนี้ปรากฏในภาพวาดของชาวฮอลันดาราว ค.ศ. 1665 จึงอาจมีวัดอยู่แล้วในยุคนี้
• เสียกรุงครั้งที่ 2 (พ.ศ. 2310): วัดทองซึ่งผูกพันกับบรรพชนของรัชกาลที่ 1 ถูกทิ้งร้างหลังกรุงแตก
• วันนี้: พระอารามหลวงที่รัชกาลที่ 1 ทรงฟื้นฟู มีจิตรกรรมพระราชประวัติพระนเรศวรที่วาดใน พ.ศ. 2473–2474

สิ่งที่ควรดู

วัดยังเป็นพระอารามหลวงที่มีพระจำพรรษา และเป็นหนึ่งในวัดที่เปิดสอนพระปริยัติธรรมในอยุธยา ผู้มาเยือนควรแต่งกายสุภาพและสำรวมกิริยา

• จิตรกรรมพระราชประวัติพระนเรศวรในวิหาร โดยเฉพาะฉากยุทธหัตถีที่อยู่ตรงข้ามพระประธาน
• จิตรกรรมเทพชุมนุม ชาดก มารผจญ และไตรภูมิในพระอุโบสถ
• หน้าบันพระนารายณ์ทรงครุฑ และพระอุโบสถที่มีฐานแอ่นโค้ง
• เจดีย์ประธานทรงระฆังด้านหลังวิหาร ล้อมด้วยเจดีย์รายสีขาวสิบองค์
• หอระฆังที่มีกลิ่นอายสถาปัตยกรรมตะวันตก

การเดินทางและเที่ยวชม

วัดอยู่ในเกาะเมืองด้านตะวันออกเฉียงใต้ ริมถนนอู่ทอง ไม่ไกลจากป้อมเพชร มีทางเข้าจากถนนอู่ทองสองทาง ปั่นจักรยานหรือนั่งรถสามล้อจากใจกลางเกาะได้สะดวก

ถ้ากำลังเที่ยวตามรอยพระนเรศวร วัดนี้เหมาะเป็นจุดที่ช่วยให้เห็นภาพรวมของพระราชประวัติ ก่อนหรือหลังไปชมสถานที่จริงอย่างวังจันทรเกษม วัดใหญ่ชัยมงคล และวัดวรเชษฐาราม ทั้งนี้ควรตรวจสอบเวลาเปิดวิหารกับทางวัดก่อนเดินทาง